( '7) 



nobismet ita cognoscentibus credamus: simul aulem ac cognitiones sponte 

 acceptas aut componendo extendimus , aut dividendo i]lustramus , uno 

 verbo, ubi intel/ectum nostrum vagantem determinamus, fugientem de- 

 tinemus et pro lubitu nostro flectimus, dirigimus, tum demum cessat 

 fides, et subitin ejus locum dubitatio; quia tunc cognitionis veritas non 

 solum pendet ab ipsa intellectus nostri natura, qua fit ut sit veritalis 

 capax, sed etiam a recto et genuino ejusdem usu, quo sxpe nativam 

 ventatis imaginem libertate nostra videmus adulteratam. 



§ 3. 



^n certitudo realis vel personalis sit dicenda. 



Ex prtemissis quffistio solvi potest inter philosophos non mediocriter 

 agitata , utrum certitudo realis an personalis sit dicenda. Scilket res 

 omnis a recta verborum interpretatione pendet. Nam si ad subjectum 

 respiciamus, in quod certitudinis idea cadit, cerle non magis certitudo 

 in propositionibus, quam cognitio in rebus versari potest. Sed si ad cer- 

 titudinis causam attendimus, facile est videre, quod non immerito realis 

 dici potuerit illa certitudo qua etiam nolentes afficimur, quotiescumque 

 cogmtio ahqua nobis non quEerentibus apparet. An autem certitudinis 

 nostrse causa in rebus vel in animis versetur, id omnis qui ha;c leget 

 poterit secum experiri, videndo, au sibi possit persuadere hanc chartam 

 m qua nunc scribo, esse nigram, scripturam vero albam. Velim cognos- 

 cere illum hominem, qui, dum ego istos campos video spissa nice ob- 

 ductos atque horrentes, eosdem pro lubitu, vario florum herbarumqne 

 amictu ornatos et ridentes videret; sed maxime vereor, ne lalis homo 

 adhuc nusquam exstiterit, et ne nunquam alicubi sit exstiturus, ac ne 

 proinde dicendum sit, nostra in potestate non versari, utrum velimus 

 esse certi, necne; verum hanc certitudinem rebus omnino effici atque 

 animis nostris imponi. Quare non est, cur Fiiangierus (cap. 13) vulgus 

 metaphysicorum, ut vocat, tam acriter insectetur, quod aliquando apud 

 eos de certitudine reali sermo sit, cum id non ita sit intelligendum , 



3 



