C '9) 

 contingentem, particularem , mutabilem; certitudinem vero rerum intel- 

 ligibilium esse absolutam, universalem atque immutabilem. 



Nec desunt aliae differentise inter observationem internam atque ex- 

 ternam, quibus illa huic multo praastare atque excellere videtur. Res 

 enim internse, quia perpetuo nobis sunt praesentes, perpetuo nobis se 

 manifestant : rerum vero externarum non nisi transeuntes et fugitivaj 

 imagines ad mentes nostras perveniunt. Prasterea priores immediata atque 

 intima conseientia, posteriores externo, obscuro, et fallaci sensuum auxilio 

 percipimus. Quec tamen differentife ad hanc qufestionem minus spectant, 

 quum ad stabiliendum nostrum propositum sufliciat probasse , certitudinem 

 nostram aliquando esse uecessariam, aliquando mere contingentem. 



Sed nonne haec quae nunc dico , pugnare videntur cum eo quod para- 

 grapho praecedenti dictum est, scilicet quod cognitionem sponte accep- 

 lam semper eadem sequatur certitudo? Minime. Nam id quod in certi- 

 tudine mutationi obnoxium est pro variis rebus circa quas versatur, non 

 est, quod sit major vel minor, sed quod magis vel minus late pateat. 

 Verum quidem est, quod certitudo observationis duntaxat intra personas, 

 rei, loci ac temporis limites naturam suam retineat; attamen pro illa 

 persona , quoad illam rem et pro eo loco ac tempore quo cognitio sponte 

 eflicitur, adest firmissima conceptio veritatis sub ista cognitione compre- 

 hensas, et proinde, sive certitudo nostra ad universalia se extendat, sive 

 ad particularia restricta sit, manet ejus interna vis, et omnem dubitandi 

 copiam excludit. 



§ 5. 



De certitudine Mathematica. 



Quoniam vero hactenus probavi, certitudinem modo ad particularia 

 restringi, modo ad universalia extendi, evidens est, omnem propositionem 

 quse certitudinem universalem in se continet, non solum sub ea forma 

 admitti debere, sub qua nobis primum cogitantibus apparuit, verum etiam 

 sub omni forma quse cum ista conveniat. Ssepe tamen ea convenientia 

 primo intuitu non apparet. Quare tunc adhibentur notiones qusedam in- 



