( « ) 



§ 6. 

 Prceter intuitionem ac demons trationem nulla intelligi potest certitudo. 



Quemadmodum rerum mere intelligibihum certitudo, propter neces- 

 sitatem qute illis iuest, ad omnem idearum atque propositionum conve- 

 nientiam se extendit , ita ex adverso , quum rerum observabilium nulla 

 sit necessitas , certitudo quae ex earum perceptione actuali oritur , lmjus 

 ipsius perceplionis limites non excedit; ita ut praster intuitionem ac de- 

 moustrationem nulia certitudo possit intelligi. 



Sed , dicet aliquis , quidnam erit dicendum de illa certitudine quam 

 aliquando ex aliorum testimoniis percipimus circa factum quod nobis 

 praesentibus gestum non est? Si velimus nobis coustare, debemus fateri, 

 quod illa certitudo revera nullam cerlitudinem in se contineat. Nam quum 

 omne factum sit mere contingens, et quum sine ulla repugnantia sup- 

 poni possit, illud factum non exstitisse, de quo nobis refertur; manifestum 

 est, illam certitudinem, siadsit, intra illarum numerum esse referendam, 

 quae perceptionis actualis limites non excedunt. Jam vero, quum duo 

 testes omni exceptione majores nobis de facto aliquo testantur, quod se 

 suis oculis vidisse profitentur, quid perceplionc actuali cognoscimus? An 

 ipsum faclum? Minime, sed duntaxat testimonium eorum a quibus facti 

 existentia afiirmatur. Quum tamen inter testimonium et factum quod 

 testando afiirmatur, nulla connexio rationalis intercedat, qua posterius ex 

 priori pendere et consequi videatur, dicendum est, ex aliorum testimonio 

 veram aliquam certitudinem nunquam posse oriri , quia testimonio suo 

 nunquam aliquis efliciet, ut id quod nobis non videntibus actum est, vel 

 sensibus, vel conscientias nostrse subjiciatur , vel sola rationis vi nobis 

 innotescat (1). 



(t) Quaud notre esprit opere sur ses propres idees , ou que nous formons notre jugemeut 

 d'apres nos sensations memes, la ve'rite qui presse notre ame, ponr ainsi dire , par un contact 

 immediat, produit une conviclion presqu'e'gale chez lous les bommes. Mais lorsque Fevidence 

 de 1'entendement ou la certitude des sens nous manquent , lorque nous sommes conlraints 

 d'aller mendier uos connaissances chez d'autres que nous-memes., et de coraposer nos jugemens 

 parmi les temoignages etiangers des hommes, U n'y a plus rieii de cerlain et de cominun. — 

 Sen/aai t. 1, p. 33. 



