( «) 



§ 7. 

 Dc fidei historicce alque juridicae fundamento. 



Quamvis vero ex aliornm testimonio nulla proprie dicla cerlitudo oria- 

 tur, tamen tali testimonio aliquando maximam fidem et certitudine simil- 

 limam adliibemus. Sic v. g. qui historise penitus rudis non est, certe non 

 dubilabit, olim apud populum quemdam Roraanum egregium exstitisse 

 virum nomine Caesarem , qui , postquam externos hostes vicisset , quum 

 iam civium cervicibus insuetum jugum vellet inferre, violenta morte 

 praereptus est ; neque etiam aliquis sanse mentis liomo exspectabit , donec 

 Americam ipse inviserit, ut credat, talem regionem trans mare nostrum 

 revera existere. Quoniam autem ista fides nullo alio fundamento quam 

 aliorum testimonio nititur, manifestum est, eamdem esse ejusnaturam, 

 quam illius quae in judiciis duobus testibus perspectae probitatis , omni 

 exceptione majoribus, et circa idem factum congruo modo respondenti- 

 bus ad condemnandum tribuitur; cujus fidei hsec est ratio, quod quo- 

 tidiano usu atque experientia docemur, duos viros qui communi sensu 

 gaudent, et neque prava consuetudine , neque malo affectu a vero dicendo 

 probibentur, non solere in unum eumdemque errorem incidere, vel in 

 unum idemque mendacium solemniter conspirare. Quapropter tam his- 

 toricae quam juridicse fidei ratio in propria nostra experientia quaerenda 

 est. Sed quum prorsus impossibile non sit, ut ea experientia in praesenti 

 fallat, et quum non sequatur ex eo quod aliquis perraro mentitur, eum 

 non posse in peculiari casu et propter aliquam ralionem judici incogni- 

 tam mentiri, negandum non est, quod ista fides vel historica vel juridica 

 semper mere sit probabilis , et nunquam veram aliquam certiludinem 

 attingat. 



Neque illud quod hic dicitur, debet novum atque insolitum videri. 

 Nam omnes veteres Rhetores , ac pracsertim , qui principes inter eos 

 eminuerunt, Cicero et Quinctilianus, isti fidei quam aliorum testimoniis 

 circa factum externum adhibemus, nunquam nisi conjecturae vim tri- 

 buerunt; et si quis modo hbros aperiat, quos M. Tullius de topicis , de 



