

C 3 3 5 



partitionibus oratoriis ac de inventione scripsit, videbit, illuni oratoreni 

 causas judiciarias semper conjecturales appellasse. Sic in Top. xi ait: 

 » Adjunctorum locus magis ad conjecturales causas, quae versantur in 

 y>judiciis, valet: cum queeritur, quid sit, aut evenerit, aut futurum sit, 

 » aut quid omnino fieri possit." Idemque de inuentione 1. 1, § 8: » cum 

 » facti controversia est , quoniam conjecturis causa firmatur , constitutio 

 » conjecturalis appellatur (1)." 



§ 8. 

 De certitudine Metaphysicd , Plvysicd et Morali. 



Quoties vocabula quaedam ambiguo sensu sumpta , et ideis quas repras- 

 sentant, paruru convenientia sunt, ratio suadet ut, neglectis islis vocabulis, 

 ipsaui rem adeamus, quam cognoscere nobis in animo est. Quapropter, 

 de certitudine dicturus, usitatissimam , sed, ut ego puto, vitiosissimam 

 illam distinetionem certitudinis Metaphysicae, Physicae et Moralis penitus 

 silentio praetermittendam censui, et, quantum potui, genuinam ejus na- 

 turam ac diversas formas ex animi bumani visceribus depromsi. Nunc 

 vero, quonam sensu illa vocabula accipienda sint, videndum. 



Atque 1° per certitudinem Metaphysicam non solum intelligitur ea 

 quae ex necessario animi conceptu proficiscitur, verum etiam certitudo 

 matbematica , quaa ex isto conceptu per demoustrationem eruitur , et 

 certitudo conscientiae sive observationis internae, quam ex animi nostri 

 contemplatione percipimus. — 2° Certitudo Physica complectitur tum 

 praesentem rerum pbysicarum notitiam, tum conjecturas et judicia, qui- 

 bus ipsarum causas consequimur. Denique 3° certitudo Moralis usurpa- 

 tur tam pro illa fide quam aborum testimoniis adhibemus circa factum 



(i) Que Ton ue s'etoune poiul de me voir employer le mot probabilite, en parlaut de cri- 

 mes, qui, pour meriter uu chatimeut, doivent etre certains. Car, a la rigueur, toule cerlitnde 

 morale n'est qu'une probabilite, qui merite cependant d'etre consideree comme une certitude , 

 lorsque tout homme d'un sens droit est force d'y donner son assentiment , par uue sorte d'ha- 

 bitude naturelle qui est la sutte de la uecessite d'agir, et qui est anlerieure a loute speculatiou. 

 Beccaria, chap. 7. 



