( H ) 



quod nobis praesentibus gestum non est, quam pro onini coguitione quac 

 circa reriun moralium ordinem vmiverse versatur. Iude mira quacdam 

 inter auctores enata est coufusio. Nam si de certitudine metaphysica esset 

 quaestio, dum hic de cerlitudine intuitiva, alter de demonstratione, ter- 

 tius de observatione interna loqui intenderet, sua quisque in opinione 

 perstans, alios, ut minimum, ignorantias vel pertinacire accusabat, ita ut 

 perpetuas inter se lites exercerent. Idem de certitudine physica dixerim. 

 Sed ne longius in hac parte haeream, hoc unum juvat animadverlere , 

 uihil tam stupendum, et (quidni dicam?) nihil tani absurdum mihi vi- 

 deri , quam eodem certitudinis moralis vocabulo appellasse illam cerli- 

 tudinem qua scimus mendacium esse vetitum , et fidem qua credimus 

 aliquem hominem non esse mendacem ; in quem errorem , propter ambi- 

 guitatem verborum , Puflendorfius animadvertit Grotii commentatorem 

 incidisse (1). Quare , propter varias illas rationes , removenda fuit illa 

 distinctio ab initio iiujus quaestionis. Attamen , quoniam meum consilium 

 non est nova rebus nomina imponere, certitudinis moralis nomen retinebo 

 ad designandam illam fidem quam aliorum testimonio adhibemus circa 

 factum quod extra oculos nostros gestum est. Sufiiciat admonuisse, quo 

 sensu illud vocabulum in hac quaestione accipiam. 



§ 9. 



Doctrince Filangierii circa certitudinem expositio et refutatio. 



Celeberrimus ille auctor qui superiori seculo Montescuvii vestigia se- 

 cutus, tantam philosophiae lucem in legislationis scientiam sparsit. et de 

 genere humano praeclare meritus est, in illa sui operis parte, qua judici 

 quasdam normas prrescribi vult, quibus fidem et judicium suum super- 

 struat, plerosque philosophos vehementer incusat, quasi turbatis et per- 

 mixtis rerum finibus , admodum falsam certitudinis ideam eflinxerint, 



(1) Ipse Puffendorfius istam certitudinis moralis duplicitatem, ut ita dicam , eodem nomine 

 vocavit ; attamen certitudinem rerum moralium proprie dictam a fide historica vel juridica 

 optime distinxit, cui fidei non nisi magnam probabilitatem tribuit. — Vid. de J. N. et G. 

 I. i, c. 2, § XI. 



