( rt) 



titudinis moralis prorsus eadem sit nalura alque vis quam certitudinis 

 metaphysicte. Eliamsi enim aliquando lirmissime credamus 1'actum esse 

 aliquid quod ipsi fieri non vidimus, tamen ea certitudo moralis nunquam 

 eo pervenit, ut contrarium ejus quod crediinus non possimus concipere. 

 Et si cuiquani ea de re aliquod dubium superest , videat, quaeso, anne 

 etiam certiludo moralis judici adsit, quando propter duorum testimonium 

 aliquem reum condemnat. Et si adesse respondet , quaero, an istius cer- 

 litudinis eadem sit vis, quam ejus, v. g. quod eadem res eodem tempore 

 non possit existere et non exislere, vel, ut exemplum certitudinis deri- 

 vativae aut malliematicae sumam , quod tres anguli cujuslibet trianguli 

 sint aequales duobus rectis. Neque milii illud Filangierii sopbisma oppo- 

 nat, quod, quemadmodum veritas matheniatica matbematico, ita bisto- 

 rica bistorico certior videatur. Nam prorsus comparationem male insti- 

 tues, si ignorantem cum sciente comparaveris. Quoniam enim diximus 

 certitudinem esse coguitionem verilatis sub ipsis cognitionibus nostris 

 comprebensae, luce clarius est, quod, ubi nulla est cognitio, ibi nulla 

 esse possit certitudo. Quamobrem si comparationem quamdam veJis insti- 

 tuere, da mihi hominem qui historiam simul et mathematicam cognos- 

 cat, et quaere ex eo, utra sibi certior videatur ex his duabus propositio- 

 nibus, vel quod Caesar Galhas devicerit, vel quod tres anguli cujuslibet 

 trianguli sint aequales duobus rectis. Neque dubito, illum responsurum se 

 hanc multo firmius admillere quam illam , quia haec per se omnem con- 

 trarii possibilitatem excludit, illi dunlaxat fidem adhibet propter nume- 

 rum , congruentiam et gravitatem testimoniorum , quae tamen possunt 

 fallere et falli; et se, deficientibus iisdem momentis, non eadem fide 

 crediturum, quod lupa Remum et Romulum aluerit, quamvis hoc factum 

 ralioni non repugnet. Quapropter, quantacumque Filangierium admira- 

 tione prosequar , fateor eum mibi maxime errasse videri, cum dixerit, 

 inter varias certitudinis species , quoad vim quee illis inest, discrimen 

 nulluin existere. 



