(53) 



litatis gradiis eftectum tajem esse statuimus, ut plures rationes pro exis- 

 tentia facti circa quod versatur, mililent, quam quidem conlra illam , 

 sane iujuslissimum et acerbissimum foret eum reum damnare, quem pro- 

 babilius foret in innocenlia quam in culpa versari. 



§ 16. 

 Divisio probalionum fundamentalis . 



Jam quserere volo, quibusnam mediis effici possit ilia probatio obiectiva 

 qua judici ad condenmandum opus est, et in hac immensa silva medio- 

 rum quae ad faciendam rei dubiae fidem aliquid conferunt, talem sequi 

 velini procedendi rationem, qualis omni me timore eximeret, aliquam, 

 non dico probationem ( quod impossibile est) , sed probationis speciem 

 omittendi : quod sequens divisio , ni faUor, praestabit. 



Facti scilicet contingentis existentiam non soluni non aflirmare, sed ne 

 suspicari quidem possum, nisi ejus notitia uno vel altero ex quatuor hisce 

 modis ad mentem meam perveniat. 



1°. Ipsius rei perceptione; 



2°. Perceptione alterius rei , unde prioris existentia concludi posse videtur ; 



3°. Testimonio alicujus qui se rem suis oculis vidisse profitetur ; 



4°. Teslimonio alicujus qui non ipsam rem vidit, sed tamen aliam rem 

 quae ad illam refertnr. 



Dico, praeter illos modos nullum omnino intelligi et excogilari posse , 

 quo factum quodpiam nobis innotescat, atque ex his proinde modis omnia 

 probalionum genera esse eruenda. Jam de singnlis videanius. 



In primo casu quo rem propria observalione percipio, cognitio imme- 

 diate eflicitur, et adest certitudo physica atque ab omni dubio remota ; 

 quae tamen cognoscendi ratio e probationum numero eximenda est, quia 

 quaelibet probalio per conclusionem a viso ad non visum procedit. 



Etiam in secundo casu propria cognoscentis observatio oblinet, non 

 tamen quoad ipsam rem de qua quaeritur , sed quoad aliam quae cum 

 illa solet conjungi et unde prioris existentiam per argumentationem con- 



5 



