(3 7 ) 

 et fidem ejus pro non suspecta habere, aliud ipsum delictum pro vero 

 accipere. Si v. g. quis testatur se audivisse Caium a Titio sceleris cujus- 

 dam accusatum, vel ex Caii vultu atque habitu illum caedis patratae auc- 

 torem judicasse; quantumvis firmiter testanti credatur, tatuen nibil aliud 

 inde coliigi potest, quam testem id revera ex Titio audivisse vel ita judi- 

 casse; non vero statim inde concludi potest, illud quod testis audivit vel 

 judicavit, revera ita se habere. Quamobrem in omni testimonio duplex 

 instituendum est judicium, alterum de fide quam testis mepelur , alte- 

 rum de relatione inter testem et rem quae in testimonium venit. Hoc 

 loco de priori agimus : de posteriore infra videndum. 



§ 18. 

 De fidei testibus adhibendae ratione atque fundamento. 



Quoniam rebus contingentibus nulla proprie nota inest qua se ipsorum 

 veritas nobis ultro manifestet, testimouia aliorum quoe circa res contin- 

 gentes versantur, nonpossumus ante vera affirmare, quam illa cum nostra 

 ipsorum perceptione comparavimus. Quum enim major certitudo deside- 

 ran non possit, quam quae nobis ex perceptione nostra oritur, testimo- 

 nium dicimus verum, quod cum illa quadrat, falsum, qnodeidem adver- 

 satur. Sic certitudo quae rerum physicarum scientiae inest , ex eo proficis- 

 citur quod docenlis testimonium confirmat discentis observatio, adeo ut, 

 ubi ea confirmatio cessat, doctrina fide sua destituatur. Sed aliud prorsus 

 dicendum est de testimonio quod facta hominum singularia et quidem 

 extra oculos nostros gesta attinet. Illa enim quae jam evanuerunt , nec 

 percipi amplius possunt, nec testimonium quod de illis fertur, cuui ea 

 perceplione comparari; et proinde tale teslimonium non solum nullam 

 certitudinem in se continet, sed nec veritatem ejus quoque modo possu- 

 mus experiri. Quare quaeritur, quonam fundamento fides illi adhibita 

 nitatur. Quidam pbilosophi illud fundamentum in experienlia, alii in 

 hominis natura ad credendum propensa reponunt. Nobis vero inter 

 utrumque melior videtur sentenlia. 



