(38) 



Scilicet homo infantiae propior insito quodam animi mslinctii ferlur atl 

 fidem cuilibet testimonio adbibendam. Quo minus cogiiitionibus gaudcl 

 propriis, eo magis indiget alienis, et quolies suae sibi facultates non suf- 

 (iciunt, paratus est ad alios recnrrere , qnos iisdem facullatibus videt 

 pra;ditos. Nondum errores, nondiim dolos, nondum verbonim ambigui- 

 tates expertus, nihil suspectum , nilvil non fidei plenum exislimal, et falsa 

 cum veris aequo animo accipit, si falsa pro veris ab alio afiirmantur. 



Postquam vero deinde experhmdae fidei occasionem nanciscilur, inter- 

 dum, et quidem rion ita raro cognoscit, eam omni fundamento esse des- 

 tilutam , et se testimonio alieno fuisse deceptum. Quare conslituit in 

 posterum a simili errore cavere , ita ut naturam experientia, fidem sus- 

 picio corrumpat. 



Attamen quia testimonia multo sa^pius vera reperiuntur qnam falsa , 

 eadem quae nos adversus testimonii lubricum suspicaces esse jubel expe- 

 rientia, simul efticit, ut, si nullam falsitatis causam adesse videamus , 

 testimonium potius verum quam falsum credamus. Suspicio itaque non 

 magis tollit fidem quam exceptio regulam : ubi exceplio non occurrit , 

 ibi regula valet. Ubi quaedam suspicionis causa non adest, ibi fides tes- 

 limonio tribuenda. 



§ 19- 

 De causis quae testimonii fidem tollunt vel imminuunt. 



Fides quae testimonio adbibetur, satis anceps atque ambigua foret, si 

 nullo alio fundamento niteretur quam illa generali experientia, qua tes- 

 timonia saepius vera invenimus quam falsa, et reus tali ex praesumplione 

 salva justitia condemnari non posset. Sed quando testimonium aliquod 

 veritati adversatur , quamvis falsitatem quae illi subest, non immediate 

 percipiamus, tamen eam indirecte deprehendimus ex cognitione causa- 

 rum quae teslimonii fidem tollunt vel imminuunt ; et , si talem causam 

 nullam adesse videmus, oplimo iure plenam fidem teslimonio concedimus. 



Ulae autem causae quae testimonii fidem corrumpunt, non sunt phvres 

 neque pauciores quam tres, intelligentia , voluntas, elocutio. Sive enim 



