( 4* ) 



quain qui lurpem vitam degunt, vel propler ilugitium concleinnati sunl , 

 vel infamia notati, vel de falso convieli : sed istorum deinum testimonia 

 tanquam vehemeuter suspecta , non vero tanquam irrita consideranda 

 esse existimo (1). 



Ea autem qua3 homines ad falsum testimonium in judicio dicendum 

 specialius impellere solent, p>lerumque hsec duo sunt: sui studium cuique 

 a natura inditum, et honus vel nialus in reum affectus. Prior suspicionis 

 causa adest , sive testis ex falso testimonio lucri aliquid consecutus aut 

 consecuturus sit; vel ex vario judicii exitu aliquam utilitatem sperare 

 possit, sive ex vero testimonio mali aliquid meluat, ut fit, tpium a tes- 

 timonio contra reum vel in ejus favorem dicendo prae timore vel reve- 

 rentia impeditur , vel si illud quod verum est, sine inculpatione sui 

 declarare non potest. Poslerior autem causa quae judicem adversus men- 

 dacium suspicacem esse jubet, tunc locum habet, si testimonium pro- 

 cedit ab eo quem reus secum aliqno necessitudinis, parenlelse aut gratiae 

 vinculo coniunctum agnoscit, veluti a parente, a cognato, ab amico, a 

 benefactore; vel contra ab eo quem reus propter inimicitias, invidiam , 

 zelotypiam, aut vindictse cupidineni infestum sibi habet; quia timendum 

 est, ue tales homines judicem veliijt decipere , vel ut poena scelestum 

 eximant, vel ut perniciem innocenti afferant. 



Haec tria itaque sunt, quae bominis naturam ad veritatem propensam 

 corrumpunt, consueta pravitas animi, privati commodi spes aut incom- 

 modi metus, et benignus vel malignus erga reum affectus. Si nulla ex 

 his causis in teste apparet, credendum est, eum revera idem in animo 

 quam in lingua habere, quia homo sponte conscientiam sequitur , et 

 dicta cogitatis accommodat, nisi aliqua causa in contrarium trahatur. Sin 

 omnes causae simul concurrunt, ut judicem decipiendi voluntas in eo 

 excitetur , ejus testimonium in summam suspicionem cadit. Nec omnes 



(1) L. 2j ff. de lest. In testimoniis autem dignilas, fides, mores, gravitas examinanda eat : 

 et ideo testes qui adversus fidem suas teslalionis vacillant, audiendi non sunt. 



L. 3 , pr. ff. de lest. Testium fides diligeuter examinauda est. Ideoque iu persona eorum 

 explorauda erit iuprimis conditio cujusque; et an honeslaa et iuculpatae vitas, an vero notalut 

 quis, et reprehensibiiis; an locuples vel egenssit, ut lucri causa quid facile admiltal. 



