(47 ) 

 quos ipsa lex civilis secreta reticendi necessitate astringit, ut medicos 

 quoad facta eorum fidei, vi numeris et oflicii, quo funguntur, commisssa, 

 et advocalos ac notarios, quoad facta sibi sub nmneris sui fide a clien- 

 tibus manifestata (1). 



Ita secundum principia rationis. At jure Romano creberrimEe testium 

 exclusioues occurrunt, quas, ut optime potero, exponere sequenti para- 



9 



apho conabor. 



§ 24. 

 De exclusis testibus apud Romanos . 



Testium audiendorum facullas multo angustius apud Romanos, quam 

 quod recla ferebat ratio, erat restricta. Non solum enim excludebantur 

 illi quos excludendos esse diximus, et quos nec volentes nec vocatos au- 

 dire licebat, quia voces eorum impise atque improbae existimabantur, 

 sed etiam illi, quorum testimonia tanquam miuus idonea, et iides pro 

 suspecta habebatur. Denique etiam legis favor multos a dicendo testi- 

 monio excusabat, quibus invitis denunciari non poterat, ut testimonium 

 in judicio ferrent. 



Paucissima eorum nomina <jui in prima classe accensendi sunt, in 

 superiorj paragrapbo retuli, nec quidquam de illis superest dicendum. 

 Sed illorum numerus qui removebantur tanquam non idonei, latissime 

 patebat Nam quidam, ait Callistratus (2), propter reverentiam persona- 

 rum , quidam propter lubricum consilii sui , alii vero propter notam et 

 infamiam vitae suse, admittendi non sunt ad testimonii fidem. Arcebantur 

 itaque propter setatem , qua £acilius videbantur fallere et falli , impuberes 

 et viginti annis minores (3); propter infamiam juris aut facti et vitae 

 turpitudinem , illi qui ad bestias, ut depugnarent, se locaverant; qui 



(1) Art. 378 C. P. Clariss. Haus. § 385. — (Merliu., Rujiert. 1.» Disposilicm.) — Coutra Le 

 Grav. T. 1 , P. 236 et fientham, L. 7, cap. 12. 



L. ult. ff. de tesl. Maudatis cavetur ut praisides altcudant , ne patront in causa, cui patro- 

 ctnium proestiterunt, teslimonium dicaut. 



(2) L. 3, § 5, ff. de test. 



(3) L. 3, § 5, et L. 20 ff, de lest. 



