(48 ) 



iudicio puLlico damnatus erat; qui in vinculis aut cusiodia puLlica jace- 

 bat; quae palam qusestum fecerat; qui ob testimonium dicendum aut non 

 dicendum pecuniam accepisse judicalus vel convictus fuerat, denique 

 omnis adullerii, repetundarum, vel carminis famosi damnatus (1). Porro 

 propter Loni consequendi spem aut mali perpetieudi metum , nullus ido- 

 neus testis in re sua intelligebatur (2); neque quisquam in ea causa 

 audiebatur, unde lucri aliquid sperabat (3); neque illi quibus imperari 

 polerat ut testes fierent (4) ; neque domestici inter se (5) ; neque servus 

 adversus dominum, vel pro domino (6); neque socius criminis de socio, 

 eliamsi delictum ejus generis esset, ut sine sociis vix perfici potuisse vi- 

 deretur (7). Denique propter animi affectum quo quis in rei favorem vel 

 in ejus odium falsa testari posse videbatur , rejiciebantur testimonia eorum 

 qui graves inimicilias cum reo exercebant, vel necessitudine aliqua cum 

 ipso erant conjuncti (8), vel qui jam semel in reum surrexerant. 



Tertiuru et ultimum genus est eorum qui volentes quidem admitti, 

 sed nolentes cogi non poterant, quorum triplex ordo iterum distinguitur: 

 1.° qui reo intra sextum gradum cognati vel afiines existebant (9); 2.° 

 quibus moleslissimum fuisset in jiidicium trabi, senes, valetudinarii, et 

 qui non detrectandi testimonii causa aLsentes erant (10); 3.° omnes qui 

 repuLlica impedieLantur, milites, magistratus, puLlicani (11). 



Tot et tam varise exceptiones necessario eflicieLant ut ipsa regula ge- 

 neralis in exceptionem, et exceptiones in regulam quodarnmodo transi- 

 rent, et vix aliquis ad testimonium coram judice dicendum reperiretur 



(i) L. 3, § 5 et LL. i4, i5 et 21 pr. ff. de test. Leges i4 et i5 de civilibus tanluin causii 

 loquuntur. Sed qui in civili causa teslisesse nequit, is nec in criminali. Vid. Matlli. cap 2, § 1. 



(2) L. 10, ff. et 10, C. de test, 



(3) L. 5, pr. ff. de test. 



(4) L. 6, ff. de test. 



(5) L. 3, C. et 24 ff. de test. 



J6) L. 8, C. de test.; 7 C. de quaest. 18, § 5 et 6 ff. eod. tit. 



(7) L. 1 1 , C. de test. 



(8) L. 3, ff. de lest. L. 17, C. eod. Nov. 90 cap. 7. 



(9) LL. 4 et 5, ff. de test. — L. 1 , § 10, V. de quxst. 



(10) L. 8 et 19, ff. de test. 



(11) Leg. citt. 8 et 19, ff. de test. 



Conferantur Matth. C. 2. — Cremani, cap. ii, § 8-20, et Filangieri, cliap. 9. 



