(49) 

 testis, in quem non una vel altera caderet reprobatio. Quanto laudabilior 

 mibi videtur D. Hadriani sententia, qui Vivio Varo, legato provinciee 

 Siciliae rescribebat (1), eum qui judicat, magis posse scire, quanta fides 

 habenda sit testibus. Quam sententiam si Impp. Romani semper habuis- 

 sent ante oculos, sane meliorem haereditatem medio sevo fuissent relicturi. 



§ 25. 

 De exclusis testibus secundum jus hodiernum. 



Jus hodiernum , quo longius a jure Romano circa testium exclusionem 

 recessit, eo propius ad vera rationis principia rediit. Hodie nemo a di- 

 cendo testimonio excluditur praeter ascendentes, descendentes , fratres, 

 eodem gradu affines, conjuges, et delatores illos, quibus in denunciatio- 

 nis remunerationera pecunia lege promissa est (2). Scio equidem , etiam 

 propter imbecillam aelatem quindecim annis minores, et ad poenas afflic- 

 tivas vel infamantes damnatos ad jurisjurandi praestationem non admitti , 

 et quamvis a prseside vi potestatis peculiaris ei concessae in judicium, ut 

 quaesitas prsebeant explicationes , vocari possint, eorum tamen declara- 

 tiones nou testimoniorum , sed indiciorum loco haberi (3). Altamen mul- 

 tum abest, ut ea restrictior admissio exclusionis vim atque effectum sor- 

 tiatur. Est tanquam solemnis admonitio , qua legislator judicem cavere 

 jubet, ne illi.quem a testimonio dicendo excludit, temere fidem adjiciat, 

 sed quaa non impedit, quominus inde judicantis religio ad detegendam 

 veritatem instruatur (4). 



(i) L. 3, § i,.ff. de teat. 



(2) Art. i56 et 322, C. d'iustr. crim. — Quse quidem persona; eatenus tautum intestabiles 

 sunt, quatenus vel ministerium publicum, vel pars civilis, vel reus earum testimonium recu- 

 saverit, ita ut nulla sit sententia lata, si reluctantibus partibus fuerint interrogata; — Arg. 

 art. i56 et 322 du C. d'instr. crim. Clariss. Haus. § 384. 



(3) Art. 79 C. d'instr. crim. — 28 et 42 , 11= 8, C. P. 



(4) De ce que l'art. 79 porle que devant Ie juge d'instruction criminelle, les enfans au- 

 dessous de i5 ans pourront elre entendus par forrne de de'claration, et sans prestation de ser- 

 ment, on ne peut induire qu'il y ait ouverture a cassation, lorsqu'un enfant au-dessous de 



7 



