(5i ) 



lestis, antequam testimonium perhibeat, jurisjurandi religione se obstrm- 

 gat (1); 2° ut vivida voce testimonium ferat (2). 



Jusjurandum ideo a testibus exigitur, ut illius cui nihil arcanum est, 

 et qui iulima hominum viscera scrutatur , praesens et vivida cogitatio, veri 

 dicendi voluntatem in iis quam maxime excitet; cujus vis in eo sita est, 

 quod vulgo existimatur, Deum severiores pcenas ab eo esse repetiturum, 

 qui ad fidem mendacio conoiliandam ejus nomine abutetur, quam qui 

 simplici affirmatione falsum pro vero venditabit. Utrum ea opinio solido 

 fundamento nitatur, necne, illud ad seslimandam jurisjurandi eflicaciam 

 parum refert. Suflicit, eam opinionem vulgo existere, et sua vi homines a 

 falso dicendo plerumque avertere. Non dico , eum qui ista opinione erit 

 imbutus, numquam veritatem mendacio posthabiturum. Aliquando enim 

 nostrEe libidines adeo nos exagitant, ut nullus religioni locus supersit. Sed 

 in plerisque casibus ille qui nulla vere singulari causa abripietur, etiamsi 

 ad mentiendum propensus sit, Divinam vindictam in se non arcesset, ut 

 innocenti noceat vel nocenti faveat. 



Cseterum, quoniam omnis vis quae jurijurando ad eliciendum verum 

 testimonium inest, ex ea, quam dixi, formidine oritur, ubi haec cessat, 

 etiam illa cesset necesse est. Si Mahometanum cogere velles, ut per 

 Christum, aut Cbristianum, utper Mahometum juraret, certe pro eo illud 

 jusjurandum non magis quam simplex aflirmatio valeret (3). Quamobrem 

 oportet, ut cuique pro suo ritu Deum testari liceat; et eamdem ob ratio- 

 nem illi quibus rehgionis, quam sectantur, prsecepta interdicunt, quominus 



(i) Priusquam testes vel defendendi rei causa, vel coutra eum appellati, ad testimonium 

 exhibendum adtnittautur, jurejurando sub pceua nullitatis coram judice se obslringere debent, 

 ut omnem veritalem et nihil nisi veritatem dicant, et in causis criminalibus proprie sic dictis, 

 ut siue odio et metu loquantur. Art. 75, i55, 189 et 617, C. d'inslr. crim. — L. 9, C. de 

 test. Haus. § 386. 



(2) Les temoins deposeront oralement , art. ^17 in fiue. 



D. Hadrianus Junio Rufino Procousuli Macedonias rescripsit, testibus se , non testimoniis 

 crediturum. L. 3, § 3, ff. de test. — Et iufra § 4, alia est auctoritas pmesentium testium, alia 

 testimoniorum quae recitari solent. 



(3) Aucune loi ne defend que des Juifs, temoins dans une enquete, preteut leur serment 

 selou leur rite judaique. (Cass. 12 juillet 1810. — Journ. du pal. T. 27, p. 436. — Den. T. 8, 

 p. 270. — Sir. T. 10, p. 52g).- 



