(56) 



monio immediato , testificantis et testificati una est fides ; in mediato , 

 diversa. Si teslem vidisse credimus, etiam illud quod vidit pro vero 

 admittamus necesse est. Si duntaxat audivisse vel conjectare, absoluta 

 jam auditionis vel conjecturse fide , rursus in auditionis vel conjecturae 

 ibntem inquirendum nobis est (1). 



Quoad testes auritos, ille fons sub triplici aspectu considerari potest : 

 1° si testis auctorem suum referat, et auctor ille in judicium vocari pos- 

 sit; 2° si auctor designatus, id est, ille ex quo testis productus se audivisse 

 leslatur , qualibet de causa in judicium vocari non possit ; 3° si testis 

 productus incerto auctore rem referat, vel de publica tantum fama lo- 

 quatur. Quaenam fides in singulis illis casibus testi aurito adjicienda sit, 

 paucis videndum. 



1° Si auctor ex quo testis productus se audivisse declaral, in judicium. 

 vocari poterit, vocetur (2). Semper enim testimonio immediato plus fidei 

 quam mediato inest. Si ipse vocatus rem ex alio audivit, bic rursus vo- 

 cetur, et sic per omnes teslium auritorum gradus eatur, donec ad slir- 

 pem erit perventum, seu ad testem illum qui se vidise testetur, et cujus 

 fides mediis ordinariis poterit explorari. 



2° Si testis oculatus produci non poterit, auriti depositio summa cum 

 diflidenlia accipiatur. Nam omnia quse testimonium immediatum falsum 

 efliciunt, in testimonio mediato dnplici numero occurrunt, et quidem eo 

 graviora , quod ad tollendam vel detegendam posterioris falsitatem eadem 

 remedia adhiberi nequeunt, quam in priori. Exemplum perspicuitatis 

 causa sumam — Titius testatur, se factum aliquod ex Scmpruuiu audivisse : 

 Sempronius decessit. In eo casu videamus, quotuplici modo factum de 



(i) Matlh. C. 5, § 8. »Quid si lesles auriti producantur, uon oculati? Plures utique 

 exiget judex, quoniam pluris est oculatus testis unus quani auriti decera. Qui audiuut, audita 

 dicuut : qui vident, plane sciunt. 



(2) Cremani, C. 25, § 12. — Quid igitur si testes de gestis qusedam deponant quaj vidisse 

 se uegant, sed lamen audivisse falentur ? Cum non satis liqueat uum fide digni sint qui rem 

 hisce testibus narrarunt, hujusmodi testes minus idoueos vel etiam testes secundae notas cum 

 Seneca vocarem (L. 4, uatural. quaest.). Nec tamen placet quorumdam seuteutia aientium eos 

 omuino repelleudos esse. Vocaudi iu jus a quibus testis se audivisse dicit; si isti non possunt 

 produci, praeter ejusdem testis probitatem , accurate expendendmn est, quas sit opiuio multitu- 

 diuis de eornm fide a quibus ille se audivisse dicet. 



