( 5 9 ) 



existimandum , necne (1). Dicis te credere Titium a Caio fuisse occisum, 



Sed quo facto inductus, qua ratione, quo fundamento? Si nullam affers 



probabilera causam cur ita credas , rejicio tuum testimonium, vana lo- 



queris, nihil dicis (2). Sin factum aliquod allegas unde illam, quam pro- 



fiteris, opinionem animo informaveris , assumo tuae opinionis fundamen- 



tam, sed ita assumo, ut ex tuo fundamento meum ipse judicium instituam. 



Fieri tanien potest, ut judex aliorum judicio ad proprium judicium in- 



stituendum prorsus indigeat, scilicetin illis rebus qua3 non nisi secundum 



peculiaris cujusdam artis regulas dijudicari et aestimari possunt. Tunc 



enim judici non solum data est facultas , sed imposita obligatio artis illius 



peritos adhibendi, eorumque judicio utendi (3). Sic in comparatione lit- 



terarum vocantur litteris experti , qui judicent, an litterse eadem manu 



videantur conscriptae. Sic medioorum perinsignis in judicando usus (4). 



Attamen, ut testium, ita peritorum fidem judex ea tantum lege seque- 



tur , si debitae solemnitates circa eorum auditionem vel delegationem fue- 



rint adhibitse , et si nullam vel eorum personis, vel eorum testimoniis 



aut relationibus inesse videat rationem, cur ipsorum fidei vel peritise 



diffidat (5). 



§ 31. 

 De testium numero. 

 Si omnibus, quae dixi, justo et legitimo modo perpensis, nulla ratio 



(i) Matth. c. 4, § 12 Interim ab utroque teste tam eo qui dicit scire se quam qui 



dicit arbitrari se , causa flagitari potest, utexplanet, (juamobrem scial aut arbitretur. — Et § i3, 

 causaj autem licet infiuitae videantur, ad duo tamen capita referri posse videntur : vidi, audivi, 

 Alterutram qni expressit, orEcio suo functus est. Caeterum praHerquam quod viderit vel audi- 

 veritj argumentari tesli aut conjectura prosequi crimen non licet, ne jus accusationis cum jure 

 testimonii commisceatur , ut elegauter 1. 4 , Rhetor. ad Herenn. scriptum est. 



(2) Dans 1'Avare de Moliere, maitre Jaeques accuse Valere d'avoir vole Ia cassette de son 

 maitre, et quaud on lui demande sur quoi il le croit, il repond qu'il le croit sur ce au'il le 

 croit. II fallait etre un Harpagon pour croire maitre Jacques croyant parce qu il croyait. 



(3) Art. 43 et 44, C. d'instr. crim. — Magna enim est vis ad persuadendum scientias, aut 

 usus; plerumque enim creditur iis qui experti sunt. — Cicero, Topic. § xis. 



(4) De medicis et scribeudi peritis amplius dicendi infra erit locus. 



(5) Clariss. Haus. § 375. 



