( 73) 

 eflicitur: 1° per testimonium ejus adversus quem instrumentum vel do- 

 cumentum producitur, illud a se scriptum declarantis; 2° per testimonia 

 illorum quorum subscriptionibus documentum insignitum exhibetur, vel 

 saltein eorum quibus prsesentibus fuit confectum ; 3° per indicia ex scrip- 

 turarum similitudine desumpta, sive illa similitudo ex scriptione olim 

 visa, sive ex scriptis olim cognitis , sive ex scriplo nunc viso et com- 

 parato, id est, ex litterarum collationc ducatur; quee quidem collatio 

 artis graphicse peritis, eum in fmem sub jurejurando specialiler appellalis 

 mandatur. 



Testium probatorum declaratioues, quibus videntibus documentum 

 scriptum est, et confessiones eorum qni documentum ipsi scripserunt , 

 ad fideni scripturae preestandam directe faciuut, sed non asque litterarum 

 similitudo aut comparatio quse prorsus lubrica et periculosa est. Haec 

 eniin probationis species ab ea hypothesi proficiscitur , quod suum cuique 

 sit scribendi genus ab omnibus reliquis distinctum, et quod ex litterarum 

 similitudine aut dissimilitudine possit coucludi eas eadem manu esse 

 exaratas vel non : quse tamen conclusio saepissime fallit. Possunt enim 

 eumdem diversi et diversum iidem scribendi modum adbibere. Nam 

 quotidiana nos docet experientia , falsariorum artem jam ad eum perfec- 

 tionis gradum esse provectam , ut non solum eorum fraudes peritissimi 

 cujusque oculos fugiant, sed ne ipsi quidem quoruni manum imitantur, 

 imitata veris et sua ahenis possint internoscere; atque alia ex parte quam 

 multa sunt quibus ejusdem hominis scriptura a se ipsa differt ! Aliter 

 scribimus juvenes, aliter seniores; aliter oegrotantes, aliter bona valetu- 

 dine fruentes; aliter hoc, aliter illo calamo; aliter festinata et currenti, 

 aliter applicata et composita manu. Litterarum itaque experti testari non 

 possunt, litteras eadem manu conscriptas esse, sed videri, et quoties cer- 

 tiludinis fidem sibi arrogant, eorum asseveratio ad justum probabilitatis 

 valorem reducenda est. Referre possim, quibus in casibus artis grapbicse 

 peritorum judicia fefellerint; et ne de illo exemplo loquar quod in no- 

 vella 73 ipse imperator Justinianus ex Armenia refert, mese ipsius cog- 

 nitionis est in causa coram curia Gandavensi nuperrime habita , tres 

 graphicae artis peritos adhibitos fuisse , et quum unus eorum a duobus 



