(79) • 

 reliquis dissentiret, ex testimoniis et confessionibus patuisse , illum qui 

 solus ab opinione sua steterat, recte judicasse, duos consentientes peritia 

 sua fuisse deceptos. Quare non sine optima ralione Justinianus diligen- 

 tissimam cauteJam circa litterarum collationem adhiberi voluit, ut ex nov. 

 73 apparet, ubi inter alia diserte ait, litterarum collationem persesolam 

 nunquam suflicere , sed testium adminiculo esse confirniandam , et si tale 

 aliquid contigerit, quale in Armenia factum est, ut aliud faciat collatio 

 litterarum, aliud vero testimonia, testimoniis potius esse credendum (1). 



§ 45- 

 Quomodo fides instrumentorum externa injirmetur. 



Fides instrumenti seu documenti alicujus externa quibus slabilitur 

 modis, iisdem fere infirmatur. 1° Itaque, per testimonium ejus in cujus 

 favorem exliibetur, illud falsum aut corruptum confitentis; 2° per testi- 

 raonia negativa eorum quorum nominibus instrumenlum signatum est, 

 vel qui, dum conficeretur, adesse debuerunt; 3° per indicia ex littera- 

 rum dissimilitudine desumpta, sive illa iterum dissimilitudo ex scriptione 

 olim visa , vel ex scriptis olim cognitis , vel ex scripto nunc viso et 

 comparato , et quidem adhibito peritorum judicio, ducatur; 4° per argu- 

 mentum ex possessione suspecta, si instrumentum , ex quo confecjtuni 

 est, in ejus custodia mansit, cujus interfuit ipsum adulterare et corrum- 

 pere; 5° per argumentum ex vitio aliquo extrinseco vel intrinseco quod 

 instrumento iuhseret; quorum vitiorum deprehensio vel depulsio tam in 

 oratore quam in judice maximam ingenii subtilitatem requirit. Per vitia 

 autem extrinseca ea intelligo, quse in sensus incurrunt, veluti si ex charta 

 vel ex sigillo apparet, falsum diem instrumento fuisse appositum, si verba 

 lineis interscripta sunt, si quasdam hinc inde litterae occurrunt trans- 

 verso calamo obductae , vel chemica quadam substantia oblitteratse , vel 

 scalpello erasae, si denique in diversis partibus diversus observatur atra- 

 menti color, ita ut instrumentum diverso tempore videatur confeclum. 



(O Nov. yj, c. 2 et 3. — Cl. Haus § 3g4. — Ciemaui , c. 23, § 9. Jerem. Bentham, 1.4, 

 ch. 8. — Rapport sur ta loi de procedure civile de Geueve, par M. Billot, lilie xviii. 



