(87 



Sed, dicet aliquis , an commentarius a magistratu publico , requisitis 

 solemnitatibus adhibitis, confectus in eo ipso momento, ubi re recenter 

 gesta, omnia veritatem adhuc spirarent, ubi substantiam oculi, habitus , 

 verba, silentium, locorum dispositio, rerum circumstantium aspectus de- 

 lictum et delinquentem proderent , an commentarius ita confectus non 

 magis valebit quam testimonium privati hominis, nec eadem dignitate, 

 nec eadem, ut merilo praesumendus est, existimatione et prudentia com- 

 niendabilis , longo post intervallo privata fide latum ? Imo secundum 

 legem non magis valebit. Verumtamen, ut ait L. 13, D. de test. , quod 

 legibus omissum est , non omittetur religione judicantium ; atque illi 

 demum ex his omnibus momentis rile perpensis, ex magistratus digni- 

 tate, ex praesumpta ejus fide et scientia , ex omnibus denique rei cir- 

 cuinstantiis videbunt, quatenus fidem ejus commentario adjicere oporteat. 



§ 53. 



\An quodlibet delictum puniri possit, de quo nullus actorum 

 commentarius confectus est. 



Quaestionem quam in capite hujus paragraphi posui, solvere videtur 

 arliculus 154 Codicis instructionis criminalis, qui in parte priore statuit : 

 » Quascumque contraventiones non solum actorum commentariis, sed , 

 » si commentarii deficiant, vel plane confirmatione indigeant, persona- 

 » runj testimoniis posse probari." Attatnen plures auctores (1), et cum 

 his clarissimus Haus ( § 398 ) docent , illud verum quidem esse quoad de- 

 hcla in genere, non vero quoad silvestria, ruralia, et illa quae circa tri- 

 buta et vectigalia publica admittuntur, contra qnae nullam persecutionem 

 institui neque poenam pronunciari posse existimant, nisi de delicto corn- 

 misso actorum commentarius sil confectus ; et ratiouem addunt , quod 

 leges speciales quibus illa delicta sunt submissa , contra regulam juris 

 communis statuant, ut eorum existentia per actorum commentarios certa 

 reddatur. Ego vero fateor, mihi rationem istam ad probandum id quod 



(i) luter alios Carnot ad art. i54 et Berriat., p. 99, 11. 8, n. 4. 



