(90) 



§ 55. 



^4n indicia probationem idoneam ad condemnandum reum possint 



ejjicere. 



Saepius quassitum est , an indicia probationem idoneam ad condem- 

 nandum reum efticerent; et quaestionem a multis olim negatam fuisse 

 ex Matheeo apparet, cjui refutanda eorum argumenta singulari studio 

 incubuit (1). Res autem sub triplici aspeclu consideranda est, vel secun- 

 dum principia reclae rationis, vel secundum jus Romanum, vel secundum 

 bodiernum; sed quum art. 3^2 Codicis Instr. Crim. expresse statutum 

 sit, ut judex sententiam suam non nisi propria eaque iutima couvictione 

 superstruat, quaeslio juris hodierni a quaestione rationis non videtur di- 

 versa. Qudd vero ad jus Romanum attinet, ex legibus a Mathaeo citatis, 

 ult. C. de probation., 2 C. quorum appell. non recip. 1, § 4 > D. de 

 quaest. et 5, § 6, D. de re milit. tam manifesto apparet, legislatores 

 Romanos etiam argumentis probandi vim tribuisse , ut nolim diutius huic 

 rei insistere. 



Rcliquum itaque est, ut videamus, an in rerum natura, ex indiciis illa 

 certitudo moralis possit effici, qua judici ad condemnandum opus est : 

 quod ipsa certitudinis moralis delinitio abunde demonstrat. — Quid enim 

 est aliud illa certitudo, quam fides aliqua maxime probabilis qua verisi- 

 millimum pro vero amplectimur? Jam aulem non miuus verisimile est, 

 aliquod factum quod cum alio facto ssepissime conjunctum invenimus , 

 eliam in praesenli casu cum eo conjungi, quam testimonium quod ple- 

 rumque verum experti sumus, etiam nunc veritati esse consentaneum ; 

 et proinde nulla ratio est, cur testimoniis polius quum argumentis cre- 

 damns. 



Sed vereor, ne ad illud probandum insudare videar, quod probatione 

 nulla indiget. Omnis enim quaestio huc redit an scelera puniri debeant, 

 necne. Nam si punienda sunt, alterutrum jiecesse est, aut scelera (2) 



(i) Videatur lotum c.iput 6, lituli i5. 



(2) Scclus iuteUigo ipsum factum sceleris. Nam proprie scelus sine dolo commissuui uou 

 est scelus. 



