(97) 

 XJbi enim delictum aliquod admissum est, suspicio in eum potissimum 

 cadit, qui aliquam causam habuit , cur illud committeret , sive quia 

 graves inimicitias cum occiso exercebat, sive quia maximam utilitatem 

 ex delicto <:ommisso sperabat, etiam in eum qui mala fama fruitur, qui 

 vitani errantem vivit, qui necessitudine aliqua cum improbis hominibus 

 jungitur, denique in eum cui maxima fuit delictum admittendi facultas. 

 Sed circa illud indiciorum genus tria observanda sunt : 1° Utcumque 

 aliquis ex delicto maximam utilitatem perceperit, et pravo vivendi more 

 innotescat, et optima facultate ad illud tiommittendum usus sit , tamen 

 absurdissimum foret inde concludere, delictum ab ipso fuisse admissum, 

 cujus existentia aliunde non constaret, et proinde ista ad hanc quaes- 

 tionem nihilfaciunt, an factum fuerit, sed quis fecerit, et an dolo malo 

 fecerit ? 2° Non habent vim probandi sed duntaxat suspectum aliquem 

 faciendi ; 3° Nulli suspicioni dant locum nisi conjuncta. Neque enim 

 improbitas et facultas sine causa, neque causa et facultas sine improbi- 

 tate, neque improbitas et causa sine facultate aliquem ad dehnquendum 

 impellnnt (1). 



Haec itaque sunt quee indicia communia appellant. Propria autem 

 rursus vel ad delictum ipsum , vel ad delinquentis personam , vel ad 

 delinquendi consilium spectant. Delictum indicant ea quae modo indicia 

 realia vocavi, in quibus delictum commissum est, quae ex delicto orta 

 sunt, per quse delictum ad exitum fuit perductum, et ea quae vocantur 

 facti vestigia (2). Eademad manifestandam delinquentis personam faciunt, 

 si apud delicti suspectum fuerint reperta , ut gladium cruentum , res 

 furto erepta , moneta recens adulterata , cruenta yestis ; vel e contra , si 



(i) Cic. de inv. 1. 2, x. Causa facti parum firtniludinis habet, nisi animus ejus qui insimu- 

 latur, in eam suspicionem adducatur, ut a tali culpa uou videalur abhorruisse. Ut enim ani- 

 mum olicujus irnprobare "nihil attinet, cum causa, quare peccaverit, non intercessit: sic cau- 

 sam peccali intercedere leve est, si animus nulli miuus honestae rationi afiinis ostenditur. 



(2) Consequentia quaedam signa prseteriti, et quasi impressa facti vestigia : quse quidem 

 vel maxime suspicionem movent, et quasi tacita sunt criminum teslimonia, atque hoc quidem 

 graviora, quod causaa communiter videulur iusimulare et arguere omnes posse, quorum modo 

 interfuerit aliquid : haec proprie attingunt eos ipsos qui arguuntur, ut telum, ut vestigium, ut 



cruor Cic. Partit. Orat. xxxnr. 



l3 



