( I0 9 ) 

 naturalem quemdam sensuin in nie reperirem , vohii rationem cognos- 

 cere, cur animus in hanc sententiam inchnaret, et rationem istam in eo 

 quaerendam putavi, quod delicta scripto commissa non anle incipiant esse 

 nociva quam e manibus ejus qui ipsa confecit , exierint, et quod, ubi 

 in alterius manus incideruut, periculum desinat esse ue auctor criminis 

 ejusdem vestigia tollat. 



Superest ultimum delictorum genus quae consistunt ex verbis viva voce 

 pronunciatis; quo in genere causarum , quaestio fundamentalis est, an 

 verba quibus aliquis minatus , conviciatus vel calumniatus esse dicitur, re- 

 vera fuerint pronunciata , necne. Hoc autem optime ex eo cognosci posse 

 mtelligitur, qui minas, calumnias, convicia ipse pronunciavit. Sed ille si 

 negat, judex ad eorum fidem recurrat necesse est, qui se reum ista 

 verba pronunciantem audiisse testanlur, quorum tamen testimonia majori 

 cum diffidentia accipienda sunt, quam qui de facto deponunt, tum quia 

 facilius est aliud pro aho audire quam videre, tum quia dicta citius me- 

 moria excidunt quam facta aut scripta. Quod si denique prorsus deficiunt 

 qui de auditis testentur, indiciis nullis credendum et nulla criminis ha- 

 benda est ratio. 



§ 65. 

 De probatione auctoris, sive de facto ad causam relato. 



Postquam facti probationem judex exposita ratione erit expertus , vi- 

 debit cuinam cansae debeat referri, et acerrima in auctorem fiet indagatio, 

 hocmodo: quis fecit? quis scripsit? quis dixit? Jnlelligitnr autem, non- 

 dum hlc quaetionem esse de imputatione facti in pcenam, et de interna 

 actionis qualitate; nihil aliud quaeritur quam illud factum a quo fuerit 

 productum, illud scriptum a quo redactum, illa verba a quo pronunciata. 



De hac probatione perpauca hoc loco mihi dicenda sunt, non quod ad 

 justam pcenarum applicationem minoris intersit auctorem quam factum 

 cognoscere, (quippe non magis poenae locus est sine illo quam sine hoc), 

 nec quod facilior sit auctoris quam facti probatio, (nam in plerisque ca- 

 sibus omnis dubitatio circa auctorem vertitur), sed quod omnes difficul- 



