( »o 



videnlur sine judicio egisse, omni pcena dimittuntur immunes (art. 66 

 C. P.); et etiamsi cum judicio egerint, scmper tamen pcena plectuntur 

 leviori , quia liac aetate homines minus pleuo ralionis utuntur imperio. 

 (Art. 67, 68 et 96 C. P. ) 



Eliam illi qui vi corpori illata vel prjesentissimi et gravissimi mali metu 

 ad faciendum aliquid compelluntur, quod aliter non fecissent, quamvis 

 integra et inviolata libertate , absolute sic dicta, fruantnr, [ si quidem 

 electio in qua illa versatur, homini nulla vi pbysica eripi potest , sed 

 ipsius naturae et medullis , ut ita dicam, i&haeret] (1), tameu pcenis 

 obnoxii non sunt, quia legislator tantam a civibus constantiam exigere 

 non potuit, ut durissima omnia pati potius quam leges violare mallent. 

 Sed furentibus et coactis legislator aequiparari noluit eos qui fervido 

 affectu abrepti et cobibendis animi stimulis impares in repentinum scelus 

 ruunt, quia nulli sunt tam feri et sui juris impetus, ut non rationis dis- 

 ciplina, si modo illa recte utamur, perdomentur; quos tamen mitioribus 

 poenis extra ordinem plectendos esse statuit, si violentis injuriis ipsa lege 

 praevisis fuerint provocati, et in eum animi statum conjecti, iu quo sui 

 impotentes aliquo scelere se inquinaverunt. (Art. 321 - 326 C. P.) 



Itaque ut ea quae dixi paucis resumam, ubi deficit voluntas vel liber- 

 tas, nulli poenae locus est. Deficit autem voluntas , quando vi externa 

 impulsi, corpore non animo delinquimus; deficit libertas, quando ratio- 

 nis usu orbati aliquid facimus quod lege probibitum est. Deinde illi qui 

 coacti vel minis territi in scelus consentiunt, quamvis libertate interna 

 fruantur, tamen omni pcena immunes sunt. Postremo pcena extra ordi- 

 nem secundum modum lege statutum mitigatur in delictis illis quae gra- 

 vibus injuiiis expresse praevisis fuerunt provocala. 



§ 67. 

 De delictis voluntate, culpa vel dolo commissis. 

 Vereor, ne in illis quae in paragrapho praecedenti de voluntate ac 



(i) L. 21 , § 5 D. quod meliis causa — quaravis, si liberum esset, noluissem, coactus tamen 

 volui. 7rfs»ifiriy oi/ch» «AAo tixqirKi frwxlxi, irXri* tttiri s«i/'tij». Arrian. in Epict, 1. 1 , c. 29. 



