C "4 ) 



culposa, id est , quae consislunt in factis per se quiclem nulla lege pro- 

 liibitis , sed unde nialum aiiquod alteri infertur, quod auclor debitam 

 circumspectionem adliibendo facile vitasset. Ex eo apparet, quomodo haec 

 delicta a prioribus diffcrant. Illa enim ex facto proliibito , licet damno 

 nou illato , haec vero ex damno illato, licet facto non prohibito oriuntur. 

 Ad delicta itaque culposa requiritur 1.° ut factum aliquod voluntarie et 

 libere fuerit commissum ; 2.° ut ex eo facto damnum vel malum aliquod 

 aller perpessus sit ; 3.° ut facti auctor debitam adbibendo diligentiam 

 et circumspectionem malum ex facto suo enatum impedire potuerit. 

 Talia vero delicta neque ordinaria severitate tractanda , neque omni 

 poena absolvenda esse ratio ipsa nohis demonstrat. Sic mater quae infantem 

 juxta se in lecto positum oppressit , non infanticidii , sed imprudentiae 

 damnatur, quia si scelere , tamen culpa non vacat , et quod accidit , praevi- 

 dere debuit. Atque ea sunt delicta quae Codex poenalis involuntaria appel- 

 lat , qui quidem voluntatis defectus non ad ipsum factum , sed ad damnum 

 spectat quod ex facto enatum est. Nam si facti auctor factum noluisset, vel 

 non hbere voluisset, neque delicto , neque culpae, neque poenae locus foret. 

 Tertia delictorum classis, in quibus spectatur delinquentis consilium , ex 

 illis constat quae juris aliquam laesionem in se continent, quam auctor, fac- 

 tum admiltendo , producere intendit. Ubi illud consilium abest , delictum 

 vel transit in culposum , si laesioni laedentis imprudentia vel omissa debita 

 circumspectio causam dedit, vel in simplex delictum voluntarium , si fac- 

 tum unde laesio orta est, ad primam illam classem , quam nescio quomodo 

 appellem, pertinet, si nimirum jam per se et nullo habito respectu ad dam- 

 nuni inde oriundum sub poena prohibitum est, vel denique omni poena 

 eximitur, si laesio sorti potius quam delinquentis animo vel culpae sit tri- 

 buenda (1). Exemplum ad illustraudam rem proponam. Titius repertus est 



(0 Cicero in parlit. orat. — Jam facta et eventus aut consilii sunt , aut ilnprudentia? , quas 

 est aut in- casu , aut in quadam animi permotione : casu , cum aiiter cecidil ac putatum sit j 

 pcrmotione , cum aut oblivio , aut error , aut melus, aut aliqua cupiditalis causa permovit. 



L. i , C. ad Ieg. Coru. de sicar. — Frater vester reclius fecerit , si se prasidi provinci» 

 obtulerit, q\ii, si probaverit non occidendi animo hominem a se percnssum esse , remissa 

 homicidii pcena, secuadum disciplinam militareirj senlenliam proferet : crimen eaim contra^hiUir ; 



