( "8) 



quam ejus defectus probalionem afFerre. Nam quum aliquis voluntate et 

 libertate sna non aliter qnam causae cujusdam pbysicae inlerventu possit 

 destitui, reus eosdem testes qui de deliclo commisso testantur, potest mter- 

 pellare, ut lestentur , talem causam delicti commissi tempore exstitisse , qua 

 volnnlas vellibertas sibi fuit sublata; unde patet, islani volimtalis et liber- 

 tatis praesumplionem , sine qua accusatori probe impossibile foret pro- 

 bare , reum volnnlarie et libere egisse , ex altera parte reo nocivam esse 

 non posse, siquidem in casibus ubi illa praesumptio fallil , ipsi facillimum 

 sit eam evertere et contrarii probationern praestare. 



Nunc transeamus ad secundam delictorum classem, in qurbus requi- 

 ritur 1." ut factum aliquod voluntarie et libere fuerit admissum; 2.° ut 

 leesio aliqua isto facto sit illala ; et 3.° ut ejus facli auctor debitam adbi- 

 bendo circumspectionem atque diligentiam laesionem suo facto illatam 

 impedire potuerit. Jam autem de primo requisito nibil bic subjiciendum , 

 quia voluntatem et libertatem praesumi vidimus adfuisse , donec abfuisse 

 probentur. Secundum vero requisitum quod in laesione illata consistit, 

 mediis probandi ordinariis probatur et plerumque ex ipso delicti corpore 

 apparet. Denique quod ad tertium attinet , distinguendum puto an culpa, 

 de qua reus arguitur , in commissione vel iu omissione versari, an itaque 

 posiliva vel negativa esse dicatur. Si positiva enim esse dicitur , accusatori 

 incumbit probatio aliquid imprudenter a reo esse commissum ; sin vero 

 negativa , ipsi reo probandum est , se illam cautionem , quam omisisse 

 arguitur , adbibuisse , quia non facti mdla est probatio. 



Tandem venit illa delictorum classis quse tot tantisque controversiis lo- 

 cum dedit, etin qua preeter voluntatem , liberlatem et laesionem requiritur 

 utauctor facti, illud committendo, istam laesionem producere intenderit. De 

 praesumptione volunlatis et de probatione laesionrs idem in delictis dolosis 

 quam in voluntariis et culposis valet. Sed dolus utrum praesumendus , an 

 probandus sit , et , si posterius, quanam ratione probandus, quaestio nunc 

 decidenda est. Scilicet id agitur , an, quemadmodum quod abquis fecit, 

 praesumitur volens ac libere fecisse , ita quoque qui aliquid volens ac 

 libere admisit unde laesio orta est , damnosas facti bujus consequentias 

 voluisse sit praesumendus ; et banc quaestionem negando solvendam esse 



