( "9) 



non dubito. Nam illa legitima praesumptio quam modo statuimus, duplici 

 ratione nititur : priori , quod ipsum factum corporis vi editum prope 

 necessarium sit voluntatis ac libertatis indicium ; posteriori , quod ubi 

 ista praesumptio faliit , reo facillimnm sit ipsam redarguere et contrarii 

 probalionem aiferre. Verum utraque basc ratio in probatione doli deficit. 

 Nam 1.° lassio ex facto aliquo consecuta magis dubium est consilii quam 

 voluntatis ac libertatis indicium. Quippe contra naturam est ut homo 

 corpore aliquid efficiat, quod animus non imperavit, vel ut animus, dum 

 corpori imperat , libertate sua sit destitutus , dum e contra saepissime 

 accidit, ut consilium facto, vel factum consilio minime respondeat. 2.° Si 

 talis admitteretur praesumptio , quotiescumque veritati non foret consen- 

 tanea , quod in hac multo saepius quam in illa accideret, ejus falsitatem 

 reus niulto diflicilius revinceret quam prioris. Nam consilia interiore 

 animo mutantur atque succedunt , quin ulla ej.us mutationis ac succes- 

 sionis causa , ullumve signum externum appareat. Nemo melius quam 

 egomet, cognoscit quo animo fuerim , dum hoc vel illud factum admisi : 

 sed quuiu ego te uullo modo possim animi mei certiorem facere, si ge- 

 nerali et legitima praesumptione supponis me illud quod feci, dolo malo 

 fecisse, quomodo ego tibi potero coutrarium revincere? Quare acerbis- 

 simum foret talem prsesumptionem contra reum inducere , quam ullo 

 vix medio posset refellere, et ille quem judex ita damnaret, tanquam 

 inauditus damnaretur. 



Dico itaque, dolum non esse prEesumendum ; sed lioc eatenus tantum 

 verum est, si praesumplioni eam vim tribuis, quae judicem ad condem- 

 nandum per se sola impellat. Nam si praesumptionis vocabulo nihil aliud 

 intelligis quam simplex probationis auxilium , converto thesim et aio 

 dolum esse praesumendum. Nam dolus esl factum psychologicum quod 

 ex factis physieis colligendum est. Iuter haec autem facta physica primum. 

 omnium occurrit factum principale ipsum, tanquam consilii congruentis 

 probabilis effectus consideralum. Hinc itaque ex eo ipso quod quis lae- 

 sionein aliquam alteri intulerit , jam singulare doh indicium habemus , 

 quod tamen , cum nequaquam sit uecessarium , ad plenam probationem, 

 efliciendam non sulficiet , nisi alia insuper indicia ad manifestandum: 

 dolum accesserint.. 



