( i35) 



si hoc reus non probavit , judex , nulla alia probalione exspectata , pro 

 certo habebit, reum id quod fecit libere voluisse. 



In delictis autem illis, in quibus haec libera voluntas ad poenam irro- 

 gandam non sufficit, sed in quibus insuper exposcitur, ut facti auctor 

 hesionem aliquam alteri culpa sua intulerit; primo judici de h-esione quee- 

 rendum , an revera fuerit illata : deinde , si imprudenlia dicitur illata , 

 examinandum, an de imprudentia omissiva vel commissiva , negativa vel 

 positiva agatur. Nam si de omissiva , judex reum de culpa damnabit , 

 nisihic probaverit, se illud quod omisisse dicitur, fecisse. Sin de positiva, 

 eumdem reum culpa eximet, nisi ab ipso accusatore sit probatum, reum 

 id in quo culpa versatur, fecisse. 



Quod si vero reus de dolo accusatur, judex seslimabit, an accusator 

 mdicia doli sufficientia conjunxerit cum ista praesumptione quae ex ipso 

 facto adversus reum oritur , et rationes quibus defensor ista indicia in- 

 firmavit, expendet, et quantum iste ad improbabilitatem doli contulerit, 

 tantnm de istis indiclis deducet , ut denuo videat an ex eo quod reliquum 

 est, illa certitudo moralis possit effici, quaj ad condemnandum requiritur. 

 Postremo hoc examine ita diligenter et religiose instituto , et recisis 

 omnibus, quibus veritas obducitur, eloquentiae ornamentis, si judex illud 

 de quo reus accusatur , satis certum inveniat , eum noxium declarabit. 

 Dein , si reus factum aliquod excusatorium proposuit , iterum explorabit 

 judex, an de hoc probabiliter constet; atque ita omne judicium facti , 

 id est omne quod ad probationes in delictis pertinet , erit absolutum. 

 Tunc reliquum erit, ut vel alter judex, vel idem, sed diverso judicio, 

 videat quoenam lex in factum applicanda sit , utque , si jure factum 

 reus contenderit , qusrat, an revera sit tale, vel , si reus excusationem 

 sibi ex alio facto quacsiit atque hoe factum ex judicio facti jam constat, 

 judicet, an ista excusatio revera ad excusandum reum valeat. Quibus 

 omnibus perfectis, senteutiam absolutariam vel condemnatoriam pra- 

 nnnciabit. 



