( «38 ) 



tare vel super candentes carbones, ad probandam innocentiatn , nudis 

 pedibus incedere statuit, quod quidem probalionis genus tunc in usu 

 fuisse scboliastes observat. Etiam Grotius multa exempla refert, ex quibus 

 apparet , aquae probationem in Bitbynia , Sardinia et aliis regionibus ob- 

 tinuisse. Neque Celtis, teste Heinio, illud experinientum fuit incognitum. 

 Denique illa divina judicia viatores in plerisque Asiae et Africae locis 

 invenerunt recepla; quae sane miranda similitudo inter populos tempore, 

 Joco et moribus diversissimos meroa sorti non est tribuenda (nam talia 

 sorte non fiunt), sed potius libertatis studio cum ignorantia et supersti- 

 tione conjuncto. Quippe arbitrabantur bomines indocti et divinitatis parum 

 intelligentes , Deum nunquam esse permissurum , ut suo tanquam testi- 

 monio homo innocens nocentis poenas perferret (1). 



§ 77. 

 De probationum legislatione apud Romanos. 



Apud Romanos initio Reges , post Reges exactos Consules liberrimam 

 judicandi potestatem habuere. Nullis legibus adstricti , nullis probatio- 

 nibus vel formulis circumscripti , de vita et lergo civium summo jure 

 statuebant , et auditis testibus , si reus mortem meruisse videretur , eum 

 statim ad palum alJigari jubebant , adeo ut vim potius quam judicium 

 exercere viderentur (2). Sed quum hanc immodicam potestatem (odio- 

 sum regiae majestalis monumentum ) , qua singulorum civium vita a 

 duorum arbitrio jjendebat , Jibertas Romana aegre toleraret , mox lege 

 Valeria cautum est, ut ab eis provocatio fieret, neve ipsis in caput civis 

 Romani injussu populi animadvertere liceret (3) ; atque haec potestas , 

 ita quoad poenam limitata , quanquam semper hberrime exercita, usque 



(i) Qui plura de illis experimentis volet viclere adeat Heinium de probatiouibus quse olim 

 fieri solebant per ignem et aquam , et Filangieriura , L. 3 , C. XI. 



(2) Leurs procedes, dit Montesquieu , depouilles des formes de la justice , ressemblaient 

 plutol a des actions violentes qu'a des jugemeus. Mont. L. xi , cb. 18. 



(3) Pomponius L. 2 , § ff de origine juris. 



