( "4o ) 



cebant, quain ut definirent, qusenam judici probalionis species esset ex- 

 pelcnda , et quandonam probaliones requirerentur directas, quando suffi- 

 cerentindirectse, et quomodo teslimonia pugnantia inler se ponder arentur , 

 et qusenam singulis fides esset adjicienda. Hasc omnia nimis obscura et 

 incerta ipsis videbantur, qnam ut ea aliis judicauda relinquerent , ideoque 

 in judiciis tam civilibus quam criminalibus simplicior procedendi forma 

 introducta cst , qua , quoties factum aliquod jam per se non ipsa luce 

 clarius enitebat , reus in judicium vocatus , modo solus , modo adbibitis 

 testibus et compurgatoribus , jurejurando se innocentem profitebatur, et 

 talem se professus omni pcena dimillebalur immunis, ita ut deterrimus 

 quisque se a legum vindicta facili perjurio tueretur , et pessima quoeque 

 scelera novo scelere penitus deleret. Quum autem palres nostri bujus 

 consueludinis incommoda experiundo niox didicissent , sed quanam ra- 

 tione istis esset niedendum nescirent, nibil certius et prrevenieudao fraudi 

 aptius existimarunt, quam Deum ipsum in testimonium vocare et omnes 

 res dubias summo sapientise et juslitiae auctori decidendas relinquere. 

 Quem in finem celebratis rebgionis soleninitatibus et invocalo Dei auxilio, 

 ut scelus manifeslaret et innocentiam protegeret , reus bracluum aqua 

 ferventi immergebat, vel ferrum candens nuda manu suslinebat , et qui 

 ista experimenta integer erat perpessus , judicio divino absolutus dice- 

 batur. Undenam autem ista consuetudo, qua vix ullam absurdiorem et 

 insulsiorem bumana imbecilitas excogilavit, enata sit , jam ante explicui , 

 et exempla quse idcirco attuli, prseter omne dubium probant eam nonex 

 nimia ista facilitate , ut quidem auctores dixerunt , qua sanctorum mi- 

 raculis olim credebatur , sed ex superstilione quadaiu generaliori et an- 

 tiquiori, non ex religione cbristiana, sed ex bominum natura quse religio- 

 nem cbristianam antecessit , esse profectam ; siquidem alias nulla ejus 

 inslituti vestigia apud Gra^cos , nulla apud Sardos et Bilbynos , nulla 

 apud Asiae et Africee populos, utpote nonduin religionem cbristianam 

 edoclos , fuissent reperta. 



Erat tamen aliquid quod eam iniquitatem temperaret. Nam quum per- 

 vulgata esset apud omnes opinio , quod ista experimenta nullam vim 

 contra innocentes, sed tantum contra scelestos baberent , accidebat, ut 



