( *k* ) 



et securi vivant, quid tnm absurdum, rjuani quod in civitate aliqua nemo 

 injuriee siLi illatae ullionem possit persequi vel innocenliam suam tueri, 

 nisi vitam incerti certauiinis periculo exponat? Et quid inter lalem sta- 

 tum civilem et slalum naluralem interest, ubi sua quisque jura propria 

 manu defendil? Tantum igilur volui ostendere, undenam ista consuetudo 

 orta sit ; volui ostendere quod nulla sit bumana institulio quae non ha- 

 beat suam rationem vel bominum natura , vel circumstantiis , in quibus 

 versantur , fundalam. 



Crescente autem iudies animorum ferocia detestabilis illa consuetudo 

 mox in tantam libidinem excessit, ut armorum vis justitiae locum plane 

 exciperet. Kon solum facti sed juris quaesliones hoc modo tractabaut; non 

 modo accusator, sed etiam teslis et judex in certamen poterant vocari, ut 

 ex eventu eorum jiravitas vel integritas paleret; et illi qui vel propter 

 aetatem , vel propter sexum , vel propter religionis minislerium jmguare 

 ipsi non poterant, mercenarios babebant certatores , quibus pretio con- 

 ductis ad jura sua tuenda utebantur. 



Res est maximi momeuti videre, quantis diflicultatibus, quantoque tem- 

 poris spatio hrec certamina sensim paulatimque ex usu fuerint sublata, 

 et melior judicandi forma illi substituta , resistentibus regni proceribus, 

 et illud quod jus suum vocabant obstinatis animis defendentibus. A pri- 

 mis inde temporibus ecclesia istum furorem religionis armis impugnavit; 

 sed haec arma quse etiam in minimis maxime reformidari solebant , in 

 tanta et tam gravi re ad terrendos eorum animos nullam vim habuerunt. 

 Ne reges quidem ipsi , quippe quorum auctoritas tunc temporis angustis 

 admodum limilibus erat restricta , initio aperte obniti ausi sunt. Primi 

 reges quos hac de re aliquid statuisse videmus, tantummodo jusserunt, 

 ut ne infra certum valorem certaminis experimentum adhiberetur. Lu- 

 dovicus IX idem in omnibus causis expresse prohibuit , sed duntaxat intra 

 dominii sui territorium , quum extra hujus fines nomine tantum regna- 

 ret. Denique libertas, industria studiorum liberabum renascens favor 

 et reperti juris Romaui cultura illud quod reges frustra tentaverant vel 

 saltem timide incoeperant , felicius et audacius perfecerunt , et reversis 



