( '43) 



ad meliorem normam judiciis , criniina non vi sed testimoniis et docu- 

 mentis fuerunt probata (1). 



Quum ita jam perfectius exsurgeret jurisprudentiae systema et cives 

 justa jurium tutela et securitate viderentur fruituri , novus error infe- 

 lices populos a veritatis et justitiEe via iterum abduxit , et in novas ca- 

 lamitates conjecit. Nam quum innocentiee praesidium et cautionem in 

 judiciorum forma quaerere nondum didicissent, et quum eis in animum 

 venisset neminem nielius facti alicujus veritatem cognoscere posse quam 

 auctorem , et Romanorum exeniplum ante oculos haberent, qui in cri- 

 minibus ordinariis servos , in extraordinariis etiam cives miseris crucia- 

 tibus torquebant, ut veritatem ex eorum ore exprimerent; infandam quaes- 

 tionem , cujus nomen non sine horrore pronuncio, in leges suas trans- 

 tulerunt , quse , etianisi ad aperiendam veritatem tanti , quanti ad 

 extorquenda mendacia, fuisset auxilii , tamen ex hominum codice exulare 

 debuisset, tanquam certa pcena innerto crimini afflicta. Sed aliter ma- 

 joribus nostris visum , quippe qui optimam hanc methodum censuerunt, 

 ne innocens plecteretur vel ne nocens impune iret; et quum facilius sit 

 a veritate recedere quam ad eam reverti, ista lues , frustra reclaman- 

 tibus natura , humanitate , ratione , philosophia , plures populos usque 

 ad finem seculi decimi octavi inquinavit , et Europae tribunalia innocen- 

 lium sanguine respersit. 



Eodem vero tempore invaluerat opinio , optimum adversus iniquitatem 

 et lubricum judiciorum remedium fore, si certus statueretur probationis 

 modus a quo judex , etiam reluctante conscientia , uon posset recedere , 

 ideoque legibus accurate definilum est, quid probationem plenam efliceret , 

 quid semiplenam , quid semiplena majorem vel minorem , et quaenam 

 testimonia , documenta , indicia ad irrogandam pcenam ordinariam sufli- 

 cerent, quaenam ad extraordinariam , quaenam ad torturam. De hoc pro- 

 bationum legalium systemate nihil hic observabo , nisi quod supra jam 

 monui , scilicet nullam probationem nisi plenam ad malum quodvis alicui 



(1) De certaminibus judiciariia videatur omnium quos novi historicorum sngacissimus et 

 elegantissimus Robertson , historia: Caroli V. T. 1. et Montesquieu , L. aS. 



