( »44 ) 



sub forma condemnationis legalis irrogandum suflicere , et omnes infe- 

 riores probationis gradus tanquam mera media ad illum superiorem gra- 

 dum perveniendi esse considerandos. Caeterum an probatio plena legibus 

 possit determinari , infra erit videndnm. Illud tamen certum est, leges 

 eum in finem plurimas fuisse constitutas, qure etiam post sublatam quses- 

 tionem in usu permanserunt ; donec legislator bodiernus , post mille et 

 septingenta circiter annorum intervallum , ad principia Divi Hadriani 

 rescripto stabilila reversus , statuit, ut judex sentenliam nonnisi propria 

 eaque intima convictione superstrueret , neque conscientiam ad certam 

 probationis speciem , ad certum testium , documentorum iudiciorumve 

 numerum alligaret. 



§ 79. 



JS~aria circa probationum legislationem systemata. 



Systema intimae convictionis a legislatore bodierno adoptatum multos 

 olim contradicentes babuit et ue liodie quidem omnibus placet. Obser- 

 vatum enim cst, bac illimitata potestate judicibus concessa , omne preesi- 

 dium civibus adversus eorum iniquitalem tolli ; posse quemlibet judicem , 

 utpote nullis probationibus alligatum , nullis erga civitatera rationibus 

 obstrictum , omnes quoruin perniciem optaret, convictos declarare , vel 

 non convictos quibus vellet favere , et ila pro lubitu scelus debita pcena 

 eximere, vel immeritis innocentiam suppliciis aflicere ; praeterea, etiamsi 

 judex neque odio, neque favori, neque ulli malo affectui indulgeret , 

 posse tamen eum falli ; cerlitudinem moralem esse aliquid maxime in- 

 certum , quod non solum in cujusque animo ita consistat , ut quod uni 

 certum videtur, alter dubium vel nianifesto falsum existimet, sed quod 

 etiam in eadem persona sit admodum varium pro tempore et circum- 

 stantiis in quibus versatur ; imperitos magis credulos esse quam doctos , 

 juniores quam seniores, aegrotantes quam sanos; ita ut ab omnibus istis, 

 quae neque ad culpam neque ad innocentiam alicujus pertinent, quam 

 maxime peudeat, utrum aliquis innocens habeatur, an convictus, utrum 

 poenae submittatur , necne. 



