ONVERGANKELIJKHEID. 57 



onze vertrekken verbonden, ontwijken in gasvórmigen toestand, waar- 

 uit zij later als vast ligchaam zullen herrijzen , als zij , na haren togt 

 door het luchtruim volbragt te hebben , op nieuw weder als bestand- 

 deelen van eene andere plant zullen optreden, als zij weder tot plant 

 of boom zullen zijn geworden. 



De lezer verwachte hier geene uitvoerige bespreking van dit onder- 

 werp. Het is, al wordt het ook in de dagelijksche levensbeschouwing en 

 de dagelijksche spreekwijzen te veel uit het oog verloren , te zeer bekend 

 en erkend, dan dat eene slechts fragmentarische behandeling daarvan, — 

 het aantoonen hoe in enkele gevallen de stof haren kringloop vol- 

 brengt — hier op hare plaats zijn zoude , te meer , daar zelfs deze , om 

 voor allen verstaanbaar te zijn, eene vrij breede ontwikkeling zoude 

 vereischen van de wetten en grondregelen der scheikunde. Ik wensch 

 hier iets anders te doen en , na op de onvergankelijkheid der stof te 

 hebben teruggewezen, den lezer bekend te maken met, of te herinne- 

 ren aan de onvergankelijkheid der kracht. 



Kracht is een woord, dat wij bezigen om de oorzaak aan te duiden 

 van alles , waarvan wij de oorzaak niet kennen. Elke verandering , die 

 wij aan of in eenig ligchaam zien voorvallen, moet eene oorzaak in 

 of buiten dit ligchaam hebben , en deze , zoowel als de oorzaken van 

 den wederstand, welken wij de ligchamen dikwijls zien bieden aan eene 

 verandering, die wij ze willen doen ondergaan, noemen wij kracht. Een 

 natuurverschijnsel verklaren noemen wij het terugvoeren daarvan op eene 

 reeds bekende oorzaak of kracht , en dit wel zóó dat men aantoont , hoe 

 die kracht volgens de bekende wetten, waarnaar zij werkt, dit ver- 

 schijnsel voortbrengen moet, met andere woorden, in welk verband 

 dit laatste met reeds vroeger bekende en verklaarde natuurverschijn- 

 selen staat. Wanneer wij de talloosheid en de verscheidenheid beden- 

 ken van het heir der verschijnselen, die de mensch over de geheele 

 aarde kan waarnemen, dan zeker mogen wij het aanmerken als een 

 groot bewijs voor de voortreffelijkheid van den menschelijken geest, 

 dat het hem mogelijk is geweest om voor die alle te toonen, hoe zij 

 worden voortgebragt door slechts een zes- of zevental dier verschil- 

 lende oorzaken. Een drietal eeuwen zijn noodig geweest om ons 

 daarin tot op het tegenwoordig standpunt te brengen en dit tijdsver- 



