58 ONVERGANKELIJKHEID. 



loop mag kort genoemd worden, wanneer wij daarbij bedenken, dat 

 men daarin ook nog het feit heeft ontdekt van het opwekken der ééne 

 kracht door de andere en tot op zekere hoogte de numerische wetten 

 heeft opgespoord, volgens welke die opwekking geschiedt. 



Maar tot in de laatste jaren blijkt er steeds eene groote leemte bestaan 

 te hebben in de wijze, waarop men zich dat opwekken voorstelde , eene 

 leemte zoo groot , dat het nu moeijelijk is te begrijpen , hoe zij zoo lang 

 onopgemerkt en dus onaangevuld hm blijven. Van sommige uatuur- 

 krachten wist men, dat zij verdwijnen moesten of althans ophouden te 

 werken , wilden zij andere te voorschijn roepen. Bij de elektrici- 

 teit b. v. zeide men : de beide tegenovergestelde E moeten zich onder- 

 ling verbinden of elkander veronzijdigen , om warmte of licht of schei- 

 kundige werking te doen ontstaan. Van sommige anderen was dit 

 niet bekend, niet erkend althans. De warmte b. v., als zij elektriciteit 

 of scheikundige werking voortbragt , bleef, naar men meende , warmte , 

 in aard en hoeveelheid gelijk aan wat zij vroeger was en ook zou 

 gebleven zijn, als zulk eene opwekking niet had plaats gehad. Bij één 

 bepaalde soort van mechanische werking: het doen smelten van vaste 

 ligchamen en den overgang van vloeistoffen tot luchtvormige , tot 

 dampen of gassen , heeft er zulk een verbruik van warmte plaats , dat 

 dit al vroeg in het oog was gevallen ; maar dit verbruik werd misduid 

 en als een gebonden, latent worden der warmte beschreven. Bij eene 

 andere voortbrenging van werktuigelijke arbeidskracht door de 

 warmte, die in het stoomwerktuig , heette het, dat dezelfde hoeveelheid 

 warmte , door den vuurhaard aan den stoom medegedeeld , ook daarin 

 voorhanden was, nadat deze laatste zijne werking in den cylinder had 

 verrigt, hetgeen, wèl uitgelegd, nederkwam op de bewering, dat die 

 beweegkracht in het stoomwerktuig verkregen werd uit niets, dat 

 de mensch haar schiep. 



Met deze halfslachtige of volkomen valsche begrippen hand aan 

 hand gingen de evenmin juiste voorstellingen, die men zich vormde 

 van den aard en het wezen der natuurkrachten. De vier, die na de 

 zwaartekracht het eerst als afzonderlijk bestaande werden erkend , 

 namelijk licht, warmte, elektriciteit en magneetkracht, heetten eerst 

 onweegbare stoffen, imponderabilia. Afzonderlijke stofdeeltjes , die onge- 



