ONVERGANKELIJKHEI D . 



63 



worden met de polen der daar achter geplaatste galvanische batterij. 

 Is deze dus gevuld , dan kunnen wij , door die verbindingen daar te 

 stellen of ze een van beide te verbreken , het ijzer zeer sterk mag- 

 netisch maken of ook weder tot zijnen gewonen toestand doen terug- 

 keeren. Onderstellen wij nu eens, dat dit het geval zij, en doen wij 

 in gedachte de proef. De geleiding is verbroken en het ijzer is dus 

 niet magnetisch. Overtuig u nu door eigen behandeling van het werk- 

 tuig van de geringe inspanning, die het kost, om de schijf zeer snel 

 te doen draaijen. Maar niet allen kunnen dat doen en ik zal dus 

 doen zien, hoe gemakkelijk de beweging is, door na de schijf weder in 

 snelle beweging te hebben gebragt, de kruk los te laten. Ziet nu 

 eens, hoe lang het duurt, eer de beweging ophoudt, eer de beweging 

 der massa's in warmte is omgezet. Men zou dan ook zeer veel voor- 

 zorgen en hoogst fijne thermometers behoeven , om de daardoor voort- 

 gebragte geringe vermeerdering van warmte in alle deelen van het 

 metalen toestel te kunnen waarnemen. Maar nu breng ik den elek- 

 tromagneet in werking en ik bid u, tracht eens de schijf in snelle 

 draaijing te brengen! Nu gaat het volstrekt niet gemakkelijk meer, 

 nu moet er een aanmerkelijke arbeid besteed worden, om schijnbaar 

 niets anders te weeg te brengen , dan hetgeen zoo even zonder eenige 

 inspanning kon worden verrigt. En als men , na de verbinding met de 

 batterij verbroken te hebben, de schijf nu weder met groot gemak in 

 snelle draaijing heeft gebragt , en dan de kruk loslatende , plotseling 

 den elektromagneet in werking brengt, ziet, dan houdt de beweging 

 der schijf, als door eene onzigtbare hand tegengehouden, plotseling op. 

 Om zich dit alles te kunnen verklaren, behoeft men hoofdzakelijk 

 slechts twee feiten te weten of zich te herinneren ; het zijn , op de tot nog 

 toe gewone wijze uitgedrukt, deze: in eiken geleider worden elek- 

 trische stroomen opgewekt , zoodra hij in de nabijheid eens magneets 

 wordt bewogen, en: onder zekere voorwaarden kunnen een magneet en 

 een geleider in dien toestand elkander aantrekken. De roodkoperen 

 schijf nu is een zeer goede geleider, en zoodra de elektromagneet 

 werkzaam is, moeten er in die schijf elektrische stroomen worden op- 

 gewekt, welke zoo gerigt zijn, dat er telkens tusschen de deelen der 

 schijf, die zich tusschen de polen des magneets bevinden, en deze 



