68 STUDIËN OVER BORNEO EN DE DAJAK'S 



officieren en hydrographische ingenieurs, is men voor de kennis van 

 den toestand der binnenlanden veel verpligt aan de reizen en ontdek- 

 kingen van den kolonel heneici, den majoor G. muller, den mijn- 

 ingenieur von gaffron, den resident van lijnden, de luits. ter zee 

 gkoll, bleckmann, smits, verder van de H.H. brooke, von dewall, 

 everwijn, horner, keppel , korthals, MAiER, ook aan die van 

 Mevr. i. pfeiffer en vele anderen , maar^zeker niet het minst aan 

 die van Dr. schwaner, wiens uitnemende Beschrijving van Borneo ') 

 mij als hoofd-leiddraad tot de bewerking van dit opstel heeft gediend. 

 Hem komt de eer toe, het eerst (in den jare 1847), van Bandjer- 

 masin uit , door de deels zoo gevreesde , nog barbaarsche binnenlan- 

 den heen, tot Pontianak toe, Borneo als het ware midden door te 

 hebben gereisd. Kort vóór hem evenwel had de heer von gaffron 

 reed^ eene dergelijke reize volbragt, doch op eene eenigzins mindere 

 schaal, in zooverre hij oorspronkelijk meer de rivieren en kustlanden 

 ten Zuiden, Mendawei, Sampit, Pemboean, bereisde en eerst van Kotta 

 waringin uit , langs de Pinoe-rivier , Sintang mogt bereiken , van daar 

 insgelijks naar Pontianak afzakkende. Vroeger nogtans dan deze zoo 

 verdienstelijke mannen, (in 1825), had george muller , daartoe in staat 

 gesteld door den voor de wetenschap zoo ijverigen Gouverneur-generaal 

 van der capellen , het nog grootschere plan opgevat , om veel hoo- 

 ger, van de Oost-kust uit, langs de Koetei-rivier, dwars door midden. 

 Borneo heen, naar het Westen door te dringen, tot eene plaats, welke 



') Borneo , Beschrijving van het stroomgebied van den Barito en reizen langs eenige 

 voorname rivieren van het Z. O. gedeelte van dat eiland, door Dr. c a. l. m. schwaner, 

 in 2 deelen met platen, lang na des schrijvers dood, in 1853 uitgegeven door be- 

 zorging van L)r. j. pijnappel, Ie Amsterdam bij van kampen. De hoofdverdienste 

 van zijn werk, waarbij wij evenwel hier niet zullen stilstaan, is gelegen in het 

 opnemen van het terrein , van de formatie en den loop der door hem bereisde rivieren , 

 in verband met de daarvan deels afhankelijk zijnde handels-communicatiën , en met 

 de voortbrengsels van den bodem en der industrie. Geologie, geographie , deels 

 ook klirualologie, alsmede ethnographie hebben daarbij de bijzondere onderwerpen 

 zijner nasporingen uitgemaakt. Voor de botanie en zoölogie daarentegen wierpen 

 zijne reizen slechts weinig beteekenende vruchten af. — Dankbare erkenning ver- 

 dient de even vlijtige als geleerde bewerking van den heer pijnappel, die dit 

 blijvende en klassieke letterkundige monument voor schwaner opriglle, waardoor 

 onze bekendheid met dit gedeelte van Ned.-Indie zoo zeer is verrijkt. 



