74 STUDIËN OVER BORNEO EN DE DAJAK's 



de eersten de kleine zwarte beer, onder de laatsten voornamelijk de 

 orang-oetang. Gemis van paarden, die op Borneo zelf niet voorko- 

 men en alleen door de vorsten of door industriëlen van Java of 

 elders worden aangevoerd, doch moeijelijk of niet zijn voort te 

 kweeken, belet den reizigers van rij- of voertuig gebruik te maken. 

 Draagzetels schijnen mede niet in gebruik. Het reizen langs de 

 rivieren heeft voor het overige dit voordeel, dat men daardoor in 

 aanraking blijft met de bevolking, wier woningen voor een groot deel 

 in verspreide dorpen of vlekken , in de onmiddelijke nabijheid der 

 rivier-oevers zijn gelegen, alsmede met de op vlotten als anderszins 

 reizende Maleische kooplieden der kustlanden , hetgeen schwaner , 

 die de landtaal niet magtig was, gelijk de meesten, zegt hem van 

 onberekenbaar nut te zijn geweest in het tolken-verkeer met de in- 

 boorlingen. Hoogst onaangenaam daarentegen zijn vooral op het water 

 de vele en hevige onweersstormen en stortbuijen, waaraan Borneo, 

 even als, daarmede in verband staande, aan rivieren, rijker schijnt dan 

 eenig ander eiland van den O. I. Archipel, zooals nader blijkt uit 

 helfrich's opgaaf, dat hier tot 230 en meer regen-dagen in het jaar 

 kunnen worden geteld ! De vaart stroomopwaarts wordt daardoor 

 soms plotselings hoogst moeijelijk. De kleur van het water ver- 

 krijgt dan soms op eens een tint als van donkere koffij of zelfs 

 van inkt. Dit wordt door versohillende reizigers toegeschreven 

 aan de plotselinge inmenging van ontzaggelijke hoeveelheden over- 

 blijfsels van verrotte bladeren en andere planten-deelen uit de bos- 

 schen. Mevr. pfeiffer merkt echter daaromtrent aan, dat zij onder 

 anderen op Ceram , waar de rivieroevers niet minder met digte 

 wouden zijn begroeid, die kleur nimmer heeft waargenomen. Kan 

 het ook niet zijn , dat de vele en uitgebreide steenkolenbeddin- 

 gen, welke in Borneo soms op meer dan eene plaats onmiddelijk 

 aan de rivier-oevers zijn gelegen , iets toebrengen tot deze kleur ? 

 Eene andere nog meer belangrijke waarneming werd op deze rivier- 

 vaarten door schwaner gemaakt. Zij betreft de dus te noemen 

 water-inuziek dier rivieren! Dit even merkwaardig als aantrekkelijk ver- 

 schijnsel schijnt als bij uitsluiting te worden vernomen in de uitmon- 

 dings-takken. Het bestaat uit een eigenaardig melodieus geluid in de 



