98 STUDIËN OVER BORNEO EN DE DAJAK S 



misschien tin , doch vooral kopei' worden genoemd. Ida pfeiffer 

 wil bij de vrouwen zoodanige koperen lijfgordels hebben gezien , 

 die van 10 tot 20 oude ponden wogen (?), en scitwaner verhaalt, 

 dat zoowel de mannen als de vrouwen soms zoozeer met deze ringen 

 zijn bezwaard, dat zij, het ongeluk hebbende van in het water te vallen, 

 zich niet boven kunnen houden, maar moeten verdrinken, hetgeen 

 meermalen plaats greep. Deze leveren alzoo een hoogst ondoelmatigen 

 tooi op voor menschen , die zoo veel gebruik maken van het varen 

 op meren en rivieren. Eene andere der voor dit eiland eigenaardige 

 wijze van ligchaamsversiering, hoezeer ook op vele andere oorden 

 der wereld, doch gewijzigd, in zwang, is: 



Het tatoueren. — Dit huid-versiersel is geenzins algemeen bij al 

 de Dajak-stammen. Op de Noord-westkust van Borneo zou het weinig 

 of niet worden gezien, evenmin in het Westen , waar slechts enkele 

 stammen zich nog doen tatoueren. In plaats daarvan schijnen 

 enkelen zich dan de vingertoppen en nagels aan handen en voeten 

 bruin of rood te kleuren. Alle individu's vertoonen het niet evenzeer, 

 noch op gelijke wijze. De mannen zijn veeltijds minder digt en me- 

 nigvuldig getatoueerd dan de vrouwen, en vele mannen zijn zulks ook 

 niet bij die stammen , waar het overigens in zwang is. Omgekeerd 

 vindt men in andere gedeelten van dit eiland de vrouwen niet, de 

 mannen wel beprikt. Bij sommigen is het ligchaam slechts ten deele 

 er door bedekt, bij anderen geheel, van den hals tot de voeten. Het 

 aangezigt i3 , met uitzondering van eene enkele plaats , de hoofdslapen , 

 nimmer getatoueerd. Over de figuren hierbij gebruikelijk lees ik 

 slechts weinig , alleen zie ik op de fraaije platen van schavaner , — 

 waarvan één hier eenigzins gewijzigd is wedergegeven ') , — dat daarbij 

 veelvuldig symmetrische spiralen of krullen , in den vorm van arabes- 

 ken , van loofwerk of andere kromme lijnen, worden verkozen. Ook 

 geeft hij op, dat er onder deze figuren eenige zijn, althans weder 

 bij bepaalde stammen , waaraan eene bijzondere beteekenis wordt 

 gehecht. Zoo b. v. duiden twee onder eenen scherpen hoek elkan- 



') Zie de bijgevoegde plaat. 



