OF ZOOGENAAMDE » KOPPEN-SNELLERS " VAN DIT EILAND. 99 



der snijdende lijnen op de vingers eene meer dan gewone bedrevenheid 

 aan in het bij hen zoo veel geoefend snijden van houtwerk ; zoo eene 

 stervorniige figuur op de slapen een groot geluk in de liefde ; zoo twee 

 spiralen met sterren op de schouders , dat de bezitter daarvan op zijne 

 oorlogstogten reeds hoofden heeft afgeslagen ; enz. Voor het overige 

 zijn deze figuren soms zeer eenvoudig, soms ook zeer zamengesteld , doch 

 meest altijd zeer volmaakt en met de grootste naauwkeurigheid bewerkt. 

 Inzonderheid onder de Ot danoms , alsmede onder de Ngadjoes wor- 

 den sommige personen, vooral Hoofden, met hoogst sierlijk en smaak- 

 vol getatoueerde li^chamen, als met borduursels bedekt, aangetroffen, 

 en de kunst van dit werk schijnt op Borneo tot een' ongelooflijken trap 

 van schoonheid en volkomenheid te zijn gebragt. De kleur dezer figuren 

 is zwart, bruin of blaauwachtig. Over de wijze, waarop het tatoueren 

 bij de Dajakkers wordt verrigt, vind ik niets anders vermeld, dan 

 ter loops, dat men als kleurmiddel daartoe gebruik maakt van houts- 

 kolenpoeder. Op Papoea wordt het , volgens den Luit. ter zee de 

 bruijn kops, bewerkstelligd door jonge meisjes, die kleine prikjes 

 in de huid maken met behulp van vischgraten en daarna de ligt 

 bloedende gaatjes met roet inwrijven. Daar te lande geschiedt het 

 als een teeken van rouw, verschillende naar den graad van betrek- 

 king tot de overledenen. Ingevolge eene bijgevoegde opmerking van 

 pijnappel, in het werk van schwaner, zou het tatoueren in het 

 zuiden van Borneo somtijds slechts gebruikelijk zijn » bij wijze van 

 reiskostuum". Ik maak hieruit op , dat het aldus van een' voorbijgaan- 

 den aard kan zijn, iets hetgeen voor eenige jaren, in een vermaard 

 Hoogduitsch regtsgeding, — met betrekking tot de identiteits-bepaling 

 van een zonder hoofd gevonden lijk , — werd betwijfeld, doch reeds toen 

 door ca sper werd bevestigd. Latere onderzoekingen bij vele oude 

 militairen in het Hotel der Invaliden te Parijs hebben insgelijks doen 

 zien, dat de tatoueer-likteekens met den tijd kunnen verdwijnen. 



Woningen. — Steenen huizen worden bij de oorspronkelijke bewo- 

 ners van Borneo niet aangetroffen. Hoezeer het kalkbranden hier be- 

 kend is, voor de sirih-kalk, hebben zij van metselen geen begrip. 

 Houthakkers, timmerlieden , smeden daarentegen zijn ze bij uitnemend- 



7* 



t 



