108 STUDIËN OVER BORNEO EN DE DAJAK's 



landen menschenoffers, in de laaglanden dierenoffers vallen , wordt 

 daarbij zeer veel gegeten, nog meer gedronken en worden voor som- 

 migen hoogst bezwarende onkosten gemaakt. Wat het eerste betreft, 

 mag men daarover voor sommige onzer land-provinciën, wat het 

 laatste aangaat, voor onze groote steden, helaas! altijd nog uitroepen : 

 » tout comme chez nous." 



Voortbrengselen. — Wanneer er van Borneo's vele produkten 

 sprake is, kan men ter loops aan meerdere algemeene Oostersche 

 artikelen herinneren, zooals aan het suikerriet, de koffij , den »rottan", 

 de getah pertja (vooral in de Wester afdeeliug), de indigo, vele 

 «dammar"- of harssoorten (witte en bruine), vooral ook aan den kam- 

 fer in het Noorden, (in Broenei onder anderen voorkomende), als- 

 mede aan het zoo vreemd klinkende «drakenbloed" (een rood, zamen- 

 trekkend edukt uit den Calamus draco) en anderen later onder de voe- 

 dings- en genot-middelen te vermelden, — maar moeten meer in het 

 bijzonder de minerale produkten worden behandeld, welke de bodem 

 hier in zoo ryken overvloed oplevert. Onder dezen komen wel is 

 waar koper, platina, spiesglans en andere metalen voor, doch ver- 

 dienen de steenkolen en het ijzer, de diamanten en het goud afzon- 

 derlijk te worden besproken. 



Steenkolen. — «Groot was de verbazing der inlandsche Vorsten, 

 zegt schwaner, toen ik hun, na de ontdekking van zoo vele magtige 

 en uitgestrekte steen- of liever bruinkool-lagen in hunne landen, 

 gelukwenschte met dit bezit, hetgeen beloofde eerlang den rijkdom 

 hunner diamanten verre te zullen overtreffen.*' Deze toch wisten van 

 dien schat volstrekt geene, of althans geene voldoende partij te trek- 

 ken , zonder dat hun door de industrie der Europeanen de behulpzame 

 hand werd geboden, zooals dan ook sedert, op meerdere plaatsen, 

 reeds met zoo groot voordeel is geschied. 



In de geheele heuvel-formatie, in nagenoeg alle aard-kloven en 

 spleten, maken de kolen hier een groot gedeelte der mineralogi- 

 sche zamenstelling uit , zelfs vele gedeelten der rivier-oevers ver- 

 toonen ze open en bloot gelegen aan de blikken der opvarende reizi- 

 gers! Dit is behalve andere rivieren der Noord- en Oostkust, onder 



