112 STUDIËN OVER BORNEO EN DE DAJAK's 



ben weten te bewaren, daar, volgens schwaner, « de geschiedenis 

 van bet ijzer-fabriekaat in die zelfde streken tot in den donkeren nacht 

 der oudste tijden van Borneo teruggaat". Opmerkelijk is mij ten 

 dezen opzigte nog voorgekomen , dat deze zoo ver van elkander ver- 

 wijderde stammen in het N. W. en het Z. O. des eilands , als waren 

 zij de eenig overgeblevene afstammelingen van tubal kaïn daar te 

 lande, hunne smeltovens op bijna volkomen gelijke wijze hebben in- 

 gerigt. Geene uitvoerige beschrijving wensch ik daarvan te geven, doch 

 verwijs alleen naar de gelijkluidende beschrijving van keppel met die 

 van schwaner en naar de afbeelding aan laatstgenoemden ontleend. 

 Deze toont de even eenvoudige als eigenaardige inrigting aan der 

 bij deze stammen in gebruik zijnde oven-blaasbalgen. Zij bestaan uit 

 één of twee uitgeholde boomstammen , van onderen voorzien met bam- 

 boezen kokers , die in de kleipijpen der smeltovens onder 't houts- 

 koolvuur uitmonden. De zuigers zijn door eene bekleeding van kippen- 

 vederen sluitende gemaakt. De zuiger-stangen worden neder bewo- 

 gen door menschenkracht, doch hoogst vindingrijk, telkenmale op- 

 waarts getrokken door de eigene veerkracht van zeer lange bamboe- 

 zen latten , die alzoo het blaaswerk den arbeiders om de helft verge- 

 makkelijken. 



Goud. — Een der belangrijkste werkzaamheden op dit eiland be- 

 staat, naar men weet, in het dusgenoemde » goud-wasschen ", zoowel 

 in de Zuid-Ooster-afdeeling (Bandjermasin, Tanah-laut), als voornamelijk 

 in het Westelijk gebied (Sambas, Landak , Pontianak), nagenoeg steeds 

 onder leiding en opzigt van Chinezen, door de inlanders uitgeoefend. 

 De bodem is hier op vele plaatsen zoo rijk aan goud, dat de werk- 

 man, alleen aan stofgoud, veeltijds voor ƒ1 a ƒ 2 daags kan uitwas- 

 schen, terwijl volgens eene opgaaf van raffles, de totaal-opbrengst 

 der Chinesche goudwasscherijen in de goudstreken der Westkust, al- 

 thans in vroegere jaren, op eene jaarlijksche som van Ha 14 millioen 

 guldens werd geschat (?). In den regel wordt het gevonden in korrels 

 en fijne blaadjes of schubjes, doch bij uitzondering ook in grootere 

 stukken. De qualiteit is verschillend, doch in het algemeen zou het 

 gehalte uit den omtrek der hoofdriviereu van meer karaten zijn dan dat 

 van de neven-rivieren. Op meer dan ééne wijze wordt het verkregen. 



