ALCHEMIE. 227 



veranderd. De bereiding van die stof was alzoo het hoofddoel van 

 het streven der alchemisten. Had men deze, dan volgde het overige 

 van zelf. Die kostbare stof nu heette in de taal der kunst de » steen 

 der wijzen" (lapis philosnphorum) , ook wel het «groote elixir," de 

 » quintessentia," of de «tinctuur." De namen tinctuur en steen of poe- 

 der der wijzen zijn de meest gebruikelijke. Voor zoover die steen 

 of tinctuur de onedele metalen in goud veranderde , sprak men van 

 den «grooten steen," den » steen der eerste orde", de «groote" of 

 » roode tinctuur;" was de steen minder volmaakt, en slechts in staat 

 om zilver voort te brengen, dan was hij de «kleine steen," de 

 «steen der tweede orde," de «kleine" of «witte" tinctuur. Andere 

 benamingen van den steen der wyzen ga ik met stilzwijgen voorbij , 

 alleen nog opmerkende, dat men hem wel eens »het geneesmiddel" 

 (medicina) noemde, daar men zich de onedele metalen niet alleen als 

 onvolkomen , in vergelijking van het goud en het zilver , voorstelde , 

 maar ze ook wel beschouwde als ziek , als met eene zekere melaatschheid 

 behebd, welke door de aanwending van de tinctuur genezen moest worden. 



De vraag moet al spoedig bij ons opkomen : welke waren de gron- 

 den , waarop het geloof berustte aan de mogelijkheid der transmutatie 

 van onedele metalen in goud of zilver. Ik wil trachten zoo beknopt 

 mogelijk die vraag te beantwoorden. 



De ouden hielden de metalen voor zamengestelde ligchamen; de 

 alchemisten geloofden bovendien, dat alle metalen, welke ook, uit 

 dezelfde twee bestanddeelen waren zamengesteld. Deze bestanddeelen 

 noemde men den mercurius en den sulphur, de kwik en den zwavel. 

 Die kwik en die zwavel waren evenwel niet dezelfde stoffen als de 

 gewone kwik en de gewone zwavel ; het waren zekere grondstoffen, 

 zekere enkelvoudige beginselen , welker eigenschappen eene analogie 

 met die van wezenlijke kwik en zwavel vertoonden. De kwik der 

 alchemisten was het beginsel , waaraan de metalen hun glans en 

 smeedbaarheid verschuldigd zijn ; de zwavel daarentegen dat , waarvan 

 de veranderlijkheid, de brandbaarheid, de oxydeerbaarheid zouden 

 wij zeggen, der metalen afhankehjk is. Het onderling verschil 

 der metalen berustte eenig en alleen op de verschillende verhoudin- 

 gen, onder welke de kwik en de zwavel in hunne zamenstelling aan- 



15* 



