ALCHEMIE. 229 



Deze waren de voornaamste theoretische gronden , die men voor 

 het geloof aan de mogelijkheid van de transmutatie der metalen aan- 

 voerde. Maar men beriep zich ook op gronden, die op de ervaring 

 berustten. Die gronden behelsden, op zichzelve beschouwd, waarheid; 

 men duidde ze slechts verkeerd. Wanneer men een meslemmer in 

 eene oplossing van blaauwe vitriool steekt, dan zal de oppervlakte 

 van het ijzer met eene dunne laag koper bedekt worden. Dit ver- 

 wondert ons niet, die weten, dat de blaauwe vitriool zwavelzuur 

 koperoxyde is en dus koper inhoudt. Maar dit laatste, dat er name- 

 lijk in blaauwe vitriool koper zit, wist men niet voor het begin der 

 17de eeuw. Even onbekend was men met de ware zamenstelling van 

 verscheidene andere zouten , waarvan wij nu weten , dat zij metaalzouten 

 zijn. En wanneer dan nu bij eene proef met zulk een zout onver- 

 wacht een of ander metaal voor den dag kwam , dan kon men wel 

 moeijelijk anders denken , dan dat zulk een metaal werkelijk bij die 

 proef gevormd was geworden , ontstaan was. Zoo verkre eg men ook 

 niet zelden, bij vele bewerkingen op onedele metalen, tot technische 

 doeleinden ingesteld, ten slotte kleine hoeveelheden goud en zilver, 

 omdat óf die metalen zelve óf de daarbij gevoegde stoffen daarvan 

 sporen bevatten. Men duidde dit evenwel anders en meende , dat 

 gedurende de bewerking een klein deel van het metaal in goud of 

 zilver veranderd was. De onvolmaaktheid der middelen om metaal- 

 mengsels, alliages, te ontleden en te onderzoeken, droeg van deze 

 dwaling de schuld, en in diezelfde onvolmaaktheid kan men ook de 

 oplossing vinden van eene omstandigheid, voorkomende in vele ver- 

 halen van transmutatiën , die ten duidelijkste niets anders dan bedrie- 

 gerijen blijken te zijn geweest : dat namelijk het door de tinctuur 

 voortgebragte goud door den muntmeester beproefd en volkomen zui- 

 ver goud gebleken was te zijn. 



Maar wat aan de alchemie niet alleen in de oogen van de mannen 

 der kunst, der spagirische philosophen , maar vooral ook in die 

 des algemeens eene hooge achting en aanzien verschafte, bestond in 

 gronden van historischen aard. Het ontbrak aan geene op allerlei 

 wyze , zelfs door geregtelyke onderzoekingen gestaafde getuigenissen 

 van veranderingen van onedele metalen in goud. Geleerden, mannen, 



