ALCHEMIE. 251 



tot de wetenschap en om er door in staat gesteld te worden groote 

 dingen te doen tot Gods eer en ten nutte hunner medemenschen. 

 Alleen de zoodanigen verdienden den eernaam van Hermetische phi- 

 losophen ; zij alleen waren waardig het geheim te bezitten. » Wie," 

 zegt een anonyme alchemist, »de kunst der alchemie alleen om geld 

 en rijkdom zoekt en niet opdat hij daardoor de natuur en zijnen Schep- 

 per beter moge leeren kennen , die behoort niet onder de philoso- 

 phen, maar onder de idioten, tot het gemeen. En die de wetenschap 

 er van heeft en die niet geheim houdt en niet tot Gods eer en de 

 tijdelijke en eeuwige welvaart van zijnen naasten gebruikt , maar aan- 

 wendt tot pracht , overdaad en wellust , die zal of het geheim der 

 kunst weder verliezen of een kwaden dood sterven." En wat nu het 

 schrijven over de alchemie aanging, zoo beweerde men, dat, ofschoon 

 ook de adept zijn geheim niet geheel voor zich zelven bewaren mogt, 

 en zelfs zij, die op den weg naar dat geheim slechts eenige vorde- 

 ringen gemaakt hadden, evenzeer verpligt waren om hunne wetenschap 

 niet aan hunne medemenschen te onthouden, zij toch evenzeer gehou- 

 den waren te zorgen , 'dat de kennis er van niet te beurt viel aan 

 onwaardigen. Hier bleef, dus dacht men, geen andere uitweg over, 

 dan datgene wat men wist of meende te weten, in geschrift te stel- 

 len , maar dit op zulk eene wijze te doen , dat alleen zij er vrucht van 

 konden trekken, die tot het regt verstand van den verborgen zin der 

 gegevene voorschriften bereid waren zich misschien jaren lang zulk een 

 onverdroten arbeid te getroosten, als zich alleen menschen getroosten 

 konden , die niet door wereldsche bedoelingen , maar door hoogere be- 

 ginselen gedreven werden. Bovendien dachten velen, dat de ware 

 weg tot het groote werk slechts toegankelijk was voor hen, die door 

 de genade Gods waren uitverkoren om daaraan te arbeiden; en die 

 genade was het, die tot het verstaan van de geschriften der ware 

 adepten leiden moest, of de zelfstandig in het werk gestelde proefne- 

 mingen moest besturen. Wij vinden daarom ook bij de meeste alche- 

 misten het aanhoudend gebed voorgesteld en aanbevolen als eene voor- 

 waarde tot de verkrijging van den steen der wijzen ; om et labora , 

 bid en werk, was hunne zinspreuk. » In waarheid zeg ik u," zoo 

 schrijft basiliüs valentinus in zijn boek » Over den Grooten Steen 



