278 DE BOUWKUNST DER DIEREN. 



nog, zoodra de onderzoekende blik ziek rigt op de wijze, waarop zoo 

 kunstige gewrochten worden voortgebragt, wanneer het blijkt, dat zij 

 het voortbrengsel zijn van hoogst zamengestelde bewegingen , van eene 

 zatnenwerking van verschillende ligchaamsdeelen tot een gemeen- 

 schappelijk doel, en het kan niet anders, of' de overweging daarvan 

 wekt tot nadenken over de drijfveêren, welke de dieren tot deze en 

 andere handelingen aansporen. 



Eer wij dan ook overgaan tot eene eenigzins nadere beschouwing 

 der voortbrengselen van de dierlijke bouwkunst , zal het noodig zijn 

 iets te zeggen over de zielsvermogens der dieren in het algemeen , 

 ten einde aan de latere vermelding der feiten eene leidende gedachte 

 ten grondslag te geven en den sleutel te vinden, die tot de geheime, 

 aan ons oog onttrokken bron van vele hoogst merkwaardige verschijn- 

 selen toegang verleent. 



Men is gewoon de groote kunstvaardigheid, welke vele dieren in 

 het bouwen hunner woningen aan den dag leggen , aan een hun aange- 

 boren instinkt toe te schrijven. 



Een woord is echter geene verklaring. Eerst moet de vraag beant- 

 woord worden : Wat is instinkt 't 



Die beantwoording, zal zij eenigzins voldoende zijn, kan eerst langs 

 eenen eenigzins langen omweg geschieden. 



Wij komen tot de kennis van de zielsvermogens der dieren op vol- 

 komen dezelfde wijze, als wij tot kennis van menschen komen, name- 

 lijk door hunne handelingen of het door die handelingen tot stand ge- 

 bragte te beschouwen. 



Inderdaad zijn de mensch en alle dieren met hem » handelende 

 wezens," in tegenstelling met de planten, die steeds lijdelijk zijn. 

 Uit de handelingen der dieren nu besluiten wij, dat zij zelf bewustzijn 

 bezitten, dat is, dat zij weten, dat zij bestaan, en daaruit leiden wij 

 verder de gevolgtrekking af, dat die handelingen bestuurd worden 

 door een beginsel, meer of min gelijkende, zij het dan ook op verren 

 afstand, op het onstoffelijke in den mensch werkzame beginsel, dat wij 

 gewoon zijn » ziel" te noemen. 



Echter komen wij , bij eene aandachtige overweging der handelingen 



