DE BOUWKUNST DER DIEREN. 281 



onbewust geschieden en slechts de verwerkelijking zijn van vooraf 

 bestaande beelden der phantasie. 



Als zoodanig noem ik hier het bekende verschijnsel , dat een sleutel 

 of ring of eenig ander klein voorwerp, aan een draad bevestigd, waar- 

 van het uiteinde tusschen de vingers wordt gehouden, terwijl het 

 voorwerp zelf in een wijnglas hangt , tegen den rand daarvan na 

 eenigen tijd juist zoo veel tikjes zal geven als het uur van den dag 

 telt, — verondersteld namelijk, dat degeen , die den draad tusschen 

 zijne vingers houdt, weet hoe laat het is. 



Op eene geheel dergelijke wijze laat zich rekenschap geven van den 

 zoogenaamden tafeldans. De personen , die om de tafel geplaatst zijn 

 en wier vingers daarop rusten , verwachten , dat deze na eenigen tyd 

 eene ronddraaijende beweging zal aannemen. Werkelijk gebeurt dat 

 ook , maar niet , omdat de tafel zich zelve beweegt , nog minder omdat 

 zij door onzigtbare geesten bewogen wordt , maar alleen , omdat elk 

 der aanzittenden reeds eene voorstelling had van hetgeen gebeuren 

 zoude en, zonder het zelf te weten, zijne vingers gebruikte om die 

 voorstelling, dat denkbeeld tot werkelijkheid te brengen. Zoo zelfs 

 laat het zich verklaren, hoe de tafel niet alleen draait, maar tevens 

 nog andere bewegingen maakt, zich naar de eene zijde of heen en 

 weder buigt, al naar gelang men vooraf overeen gekomen is zulke 

 bewegingen als teekenen te beschouwen; en des te zekerder kan men 

 er op rekenen, dat die teekens zullen gegeven worden, naarmate er 

 onder de tafeldraaijers personen gevonden worden, die geloof slaan 

 aan eene geheimzinnige kracht , welke in de tafel zoude huizen en 

 zelfs meenen zich daardoor in verband met de geestenwereld te kun- 

 nen stellen ! 



Nog veel liet zich hier bijvoegen over de soms geheel de wer- 

 king van het verstand overweldigende magt der verbeelding , doch het 

 is mijn doel niet over dit helaas! zoo rijke onderwerp te handelen , 

 dat de geschiedenis van tallooze menschelijke dwalingen omvat. Zij 

 moge ons althans dit leeren : dat , zal de mensch beantwoorden aan 

 zijne bestemming en niet afdalen tot den rang van een enkel dierlijk 

 wezen , zijn eerste streven moet zijn heerschappij te voeren over zijne 

 verbeelding. Zijn ligchaam moet de onderdanige dienaar der hoogere 



