286 DE BOUWKUNST DER DIEREN. 



instinkt iets van geheel anderen aard te doen erkennen , dan die ver- 

 mogens zijn, waardoor de van den wil afhankelijke handelingen be- 

 stuurd worden. Aan deze gaat eene keuze vooraf en eene keuze 

 veronderstelt een op zijne beurt daaraan voorafgaand overleg, dat is 

 eene werking van het verstand , gegrond op de kennis van hetgeen 

 de ondervinding vroeger geleerd heeft. 



Bewonderen wij de moederzorg der natuur, die aan zulke dieren, 

 welker verstand het minst voor ontwikkeling vatbaar is, juist de 

 grootste mate van instinkt heelt geschonken ! Daardoor toch werden 

 zij als van zelf gedreven om zich in eenen toestand te brengen , die 

 voor de instandhouding van hun eigen leven en voor die hunner soort 

 het voordeeligst is. De hoogere dieren hadden minder behoefte aan 

 zulk eene onmiddellijke leiding , de mensch het allerminst. Nog alleen 

 bij zijn eerste aanschouwen van het levenslicht, eer nog zijn zelfbe- 

 wustzijn ontwaakt is , neemt de natuur die zorg voor hem op zich. 

 Maar hij is bestemd een zelfstandig, een vrij werkend wezen te 

 worden , en om dit te worden moet hij , door den nood gedrongen , 

 leeren zich zelf te helpen, op zich zelven te steunen en van 

 de hem geschonken vermogens het best mogelijke gebruik te maken. 



Beschuldigen wij derhalve de natuur niet van partijdigheid, omdat 

 zij aan den mensch onthouden heeft, wat zij, gelijk wij zien zullen, 

 aan vele dieren met kwistige hand geschonken heeft. Maar erkennen 

 wij ook hier weder de wijsheid , die in de geheele schepping doox - - 

 straalt. Niet die vader en moeder zijn de beste opvoeders, die hunne 

 kinderen vertroetelen door hen onophoudelijk te vrijwaren voor alle 

 moeijelijkheden des levens, maar integendeel zij zijn het, die hen 

 allengs leeren die moeijelijkheden door eigene innerlijke kracht te 

 overwinnen. De mensch, door zijnen geheelen aanleg, maar vooral 

 door zijn tot rede zich ontwikkelend verstand oneindig boven het 

 meest volkomen dier verheven, heeft eene eeuwigheid voor zich. In 

 zijne ziel liggen de kiemen tot eene steeds naar hooger strevende 

 volmaking. Dit is het groote onderscheid tusschen mensch en dier. 

 Ligchamelijk zijn vele dieren boven hem door de natuur begunstigd, 

 maar geen enkel streeft hem, zelfs in de verte, op zijde in de hem 

 geschonken vermogens van den geest , die , — en geenszins zijn 



