4 ALBUM DER NATUUR. 



geperst , dat vol levende wezens was , namelijk vier soorten van Raderdiertjes , 

 waaronder er waren met eijeren in hun binnenste, en verschillende Piatomeën- 

 soorten. (Monatsber. d. Berl. Akad. 1858 , p. 164). 



Hg. 



Over den klanlrtint der vokalen. — Over hetgeen eigenlijk den aard van het 

 geluid bij een toon bepaalt , datgene wat b. v. bij volkomen gelijke toonhoogte 

 toch het geluid der verschillende muzijkinstrumenten zoo duidelijk voor ons 

 oor verschillend maakt , wat de Franschen Ie timbre noemen en hier door klank- 

 tint : ) wordt aangeduid, heeft tot in den laatsten tijd zooveel onzekerheid ge- 

 heerscht , dat men tot in de nieuwste leerboeken der natuurkunde daarvan nog 

 geene bepaalde verklaring gegeven vindt. In de laatste jaren is men echter 

 vrij algemeen tot de overtuiging geraakt, dat die tint afhangt van den vorm 

 der golven, die door het toongevend ligchaam in de lucht worden opgewekt 

 en zich in deze voortplanten. Een volkomen enkelvoudige toon wordt name- 

 lijk voortgebragt door golvingen, waarbij de luchtdeeltjes zich bewegen als het 

 slingergewigt van eenen eenvoudigen slinger, namelijk met eerst toe- en dan 

 weder afnemende snelheid , maar regtlijnig , heen en weder. In werkelijkheid 

 is echter genoegzaam nooit de beweging dier luchtdeeltjes zoo eenvoudig, 

 maar integendeel uiterst zamengesteld ; zij komen wel , in den tijd , die de 

 hoogte van den daardoor hoorbaren grondtoon bepaalt, van het eene uiteinde 

 der bovengenoemde regtlijnige baan tol het andere, maar volbrengen daarbij 

 nog een aantal andere bewegingen, die veelal ook voor het oor bemerkbaar 

 zijn door de harmonische hoogere toonen , welke nevens den grondtoon, meer 

 of minder sterk, worden gehoord. Van deze neventoonen nu, van hun aantal, 

 van hunne hoogte en betrekkelijke sterkte, hangt hoofdzakelijk, zoo niet uit- 

 sluitend, de klanktint van den toon af. 



Prof. helmholtz (Poggendorff's Annalen, GVIII , pag. 280) heeft hiervoor , 

 voor zoover ons bekend is , het eerst een synthetisch bewijs geleverd door zijne 

 proefnemingen met willekeurig zamengestelde toonen. Hij had reeds vroeger 

 aangetoond, dat men, om van eene trillende stemvork een zuiver enkelvoudigen 

 toon te verkrijgen, deze, op een niet veerkrachtig en dus niet medetrillend 

 voetstuk geplaatst, in de nabijheid moest brengen van eene SAVARTsche buis, 



') Klangfarbe zegt helmholtz. Klankkleur zou dus eene meer letterlijke verta- 

 ling zijn; maar de onwelhiidendheid van dit woord heeft mij aan het hierboven 

 genoemde de voorkeur doen geven. 



