COMMENTATIO ad Q UAESTIONEM JURIDICAXf. i5 



statim abstinere non possum , quin valde mirer sententiam plurimorum virorum doclo- 

 rum , qui , quo magis laudant Graecorum Cpao^svixv , eo acerbius hac in re invebunt in 

 Romanos, peregrinorinn conditionem apud bosce tamquam durissimam depingunt, quin 

 adeo eani a servili fere baud ita multum diversam fuisse contendunt. Quodsi autem qnis 

 causam communis bujusce plurimorum erroi'is quaerat , in eo sitam esse, credo, inve- 

 niet, quodnon satis dislinguunt ea, quae juris civilis sunt stricte sie dicti, ab iis quae 

 sunt iuris gentium, semperque manserunt juris gentium, in iis eliam negotiis, quae 

 tamen multa, propriam v. c formam, a jure civili acceperunt. Deinde vero et boc ac- 

 cedit. Si-videant, aliquod jus, aliquam facultatem pei-egrinis legibus Romanis et se- 

 cuadum leges Romanas negari, non ulterius quaerunt, neque hoc curant , si forte ali 

 quid non absimile, atque ejusdem generis , iis fuerit concessum (22). — MiEi vero de 

 miserrima i&ta peregrinorum conditione , si universe rem spectes , nil quidquam appa- 

 ruit; et quidem tantum abest, ut peregrini pro servis fere baberentur, ut in captivis 

 etiam, quorum certe longe delerior conditio quam peregrinorum , inlcr liberos et ser- 

 Tos distingiierent Romani. Sic Livius «de captivis, inquit , ut quisque über aut 

 « servus esset, suae forlunae, a quoque supplicium sumtum est (25). 



Stultissime profectö ageiet is , irritamque impenderet operam , qui hoc sibi propo- 

 luisset probandum, peregrinos habuisse ipsa jura civium Romanorum civilia : quid 

 est enim, quod a Romanae civitatis ralione excogitari possit magis aiienum! Verum 

 alia habebant jura, secundum alias vivebant leges: leges nimirum ejus civitatis, cujus 

 ipsi essent cives (24) ; quas leges tantum abest > ut Romani a peregriuis negügi volue- 

 rint, ut potius curarint eas religiöse observari (:5), quin adeo specialem creaverint 

 magistralum , qui peregrinorum tuefetur jura. Insuper autem neque in omnibus de- 

 stituti fuisse videntur ab iis juribus, quibus et ipsi ulebantur Romani; quatenus 

 «cilicet ea non ad jus civile pertinebant stricte sie dictum, sed cum gentium jure, 

 qnodr Tocabatur, eranl communia, atque ex eo quasi depiomta (26); «adeo qui- 



deüi , 



(äj) Exemplum sit m teslomcnll faellone. Si quis apud'auctorem quennlam legerlt, peregrJ'Tos non 

 habuisse leslaiiunti f,.ctioneni , fulsissime tamen Inda hoc iliixerll , eos prursus non poluisse teslanienta 

 facn-e; cum huc rllctum lanluramodo valeat de te&tamenli faclioae Roraana, quam saue nemo habere 

 poleialj nisi esset civis Roraauus. 



(ä3) Livius III. 18. 



(a4) Ex mullis irnum hie attulisse sufficiat Varronem de Ling. Lat. lib. 4. «Multa verba ..... 

 «alifad ante slgnificabant-, ut hostis; Nam tum' eo verbo dicebant peregrlnum, qui suis- legibus ultra' 

 » lur." Cf. GajuslII. 96, 120. ülpiaiius XX. 14. 

 ' (a5) \id. Frag 1kg. A'^et. ]Cti. apud Seh irlli ngium^ op. L §. 13. 



(26) luDuuieris prubaie hoc possem , cum aliorum , tum eliam Ga-ji locis;-sed haee oinnia infra 

 suis locls occurieut; vid. c. g. Gaji Comra. 111. 93, 1 17. D. de poenis. 



B 3 



